KONSTITUTSIYA — YANGI O‘ZBEKISTON TARAQQIYOTINING HUQUQIY KAFOLATI

Har bir davlatning mustaqilligi, taraqqiyoti va kelajagi, avvalo, uning mustahkam huquqiy asoslariga bog‘liq. Bu borada Konstitutsiya davlat va jamiyat hayotining eng muhim yo‘nalishlarini belgilab beruvchi, xalqning xohish-irodasi, maqsad va intilishlarini o‘zida mujassam etgan Asosiy Qonun hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Konstitutsiyasi mamlakatimizda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlarning huquqiy asosini yanada mustahkamladi. 2023 yil 30 aprel kuni umumxalq referendumi asosida qabul qilingan va 1 maydan kuchga kirgan yangi Konstitutsiya davlat boshqaruvi, sud-huquq tizimi, iqtisodiyot, ijtimoiy himoya va inson huquqlarini ta’minlash sohalarida yangi konstitutsiyaviy tamoyillarni belgilab berdi.
Asosiy maqsad — inson manfaatlarini ta’minlash
Yangi tahrirdagi Konstitutsiyaning mazmun-mohiyatida inson qadrini ulug‘lash, uning huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilish g‘oyasi markaziy o‘rinni egallaydi.
Asosiy Qonunning 1-moddasida O‘zbekiston suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat ekani belgilab qo‘yilgan. Ushbu konstitutsiyaviy qoida mamlakatimizning kelgusi taraqqiyot yo‘lini, davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlarini belgilaydi.
Konstitutsiyada insonning yashash, erkinlik, shaxsiy daxlsizlik, fikr va so‘z erkinligi, vijdon erkinligi, mulkdor bo‘lish, mehnat qilish va ta’lim olish kabi asosiy huquqlari kafolatlangan.
E’tiborli jihati shundaki, inson huquq va erkinliklari bevosita amal qilishi, davlat organlari faoliyatining mazmun-mohiyati inson manfaatlariga xizmat qilishi zarurligi konstitutsiyaviy darajada mustahkamlangan.
Qonun ustuvorligi — adolatli jamiyat asosi
Davlat va jamiyat taraqqiyotini qonun ustuvorligisiz tasavvur etib bo‘lmaydi. Qonun barcha uchun birdek amal qilgan jamiyatdagina adolat, tenglik va barqarorlik qaror topadi.
Yangi Konstitutsiyada qonun ustuvorligi, fuqarolarning qonun oldida tengligi, sud hokimiyati mustaqilligi va inson huquqlarining sud orqali himoya qilinishiga oid kafolatlar mustahkamlangan.
Konstitutsiya va qonunlarning oliy yuridik kuchga ega ekani, Konstitutsiya normalarining to‘g‘ridan-to‘g‘ri amal qilishi huquqiy davlat barpo etishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Bu esa har bir davlat organi va mansabdor shaxsdan o‘z faoliyatini qonun talablari asosida tashkil etishni, fuqarolarning huquq va qonuniy manfaatlariga hurmat bilan munosabatda bo‘lishni talab etadi.
Ijtimoiy himoya va munosib turmush sharoiti
Yangi Konstitutsiyada O‘zbekistonning ijtimoiy davlat sifatida e’tirof etilishi aholi farovonligini ta’minlash borasidagi davlat majburiyatlarini yanada kuchaytirdi.
Ijtimoiy davlat deganda har bir fuqaroning munosib hayot kechirishi uchun zarur sharoitlarni yaratish, aholining ehtiyojmand qatlamlarini qo‘llab-quvvatlash, bandlikni ta’minlash, sog‘liqni saqlash va ta’lim tizimini rivojlantirish tushuniladi.
Shu ma’noda, Konstitutsiyada mehnat qilish, ijtimoiy ta’minotdan foydalanish, uy-joyli bo‘lish va malakali tibbiy xizmat olish huquqlarining mustahkamlanishi muhim ahamiyatga ega.
Ushbu normalar davlatning fuqarolar oldidagi mas’uliyatini belgilab, ijtimoiy adolat va aholi farovonligini ta’minlashning huquqiy asosini yaratadi.
Ta’lim va yoshlar — mamlakat kelajagi
Har qanday islohotning muvaffaqiyati bilimli, tashabbuskor va yuksak ma’naviyatli avlodni tarbiyalash bilan chambarchas bog‘liq.
Yangi Konstitutsiyada ta’lim olish huquqi, davlat ta’lim tizimining rivojlanishi, o‘qituvchilarning maqomi va yoshlarni qo‘llab-quvvatlash masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.
Jumladan, har kimning ta’lim olish huquqi kafolatlangan, umumiy o‘rta ta’limning majburiyligi belgilangan. Davlat o‘qituvchilarning sha’ni va qadr-qimmatini himoya qilishi, ularning kasbiy va ijtimoiy rivojlanishi uchun zarur sharoitlar yaratishi lozim.
Yoshlarning huquq va manfaatlarini himoya qilish, ularning ta’lim olishi, kasb-hunar egallashi va jamiyat hayotida munosib o‘rin topishi uchun imkoniyatlar yaratish ham davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biridir.
Mulk daxlsizligi va tadbirkorlik erkinligi
Iqtisodiy taraqqiyotning muhim shartlaridan biri xususiy mulk daxlsizligi va tadbirkorlik faoliyati erkinligini ta’minlashdir.
Yangi Konstitutsiyada mulkdorlarning huquqlari, tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish erkinligi va halol raqobatni
qo‘llab-quvvatlashga oid normalar mustahkamlangan.
Bu kafolatlar iqtisodiyotga investitsiyalar jalb qilish, yangi ish o‘rinlarini yaratish, ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sohalarini rivojlantirish uchun muhim huquqiy zamin hisoblanadi.
Ekologik huquqlar — kelajak avlod oldidagi mas’uliyat
Konstitutsiyada ekologik xavfsizlik va atrof-muhitni muhofaza qilish masalalari ham o‘z aksini topgan.
Har bir insonning qulay atrof-muhitga ega bo‘lish va uning holati to‘g‘risida ishonchli axborot olish huquqi kafolatlangan.
Davlat tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, ekologik muvozanatni saqlash va atrof-muhitni muhofaza qilish choralarini ko‘rishi shart.
Bu normalar tabiatni asrash, ekologik madaniyatni yuksaltirish va kelajak avlodlar uchun sog‘lom muhitni saqlab qolishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Konstitutsiya — barchamizning umumiy mas’uliyatimiz
Shuni alohida ta’kidlash joizki, Konstitutsiyada belgilab qo‘yilgan huquq va erkinliklardan samarali foydalanish uchun har bir fuqaro o‘z huquq va majburiyatlarini yaxshi bilishi zarur.
Konstitutsiyani o‘rganish, uning mazmun-mohiyatini anglash, qonunlarga hurmat ruhida yashash huquqiy madaniyatning muhim belgisidir.
Ayniqsa, yoshlar o‘rtasida konstitutsiyaviy bilimlarni keng targ‘ib qilish, aholining huquqiy savodxonligini oshirish va davlat organlari faoliyatida ochiqlik hamda shaffoflikni ta’minlash bugungi kunning dolzarb vazifalaridan hisoblanadi.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Konstitutsiyasi mamlakatimizda inson qadrini ulug‘lash, qonun ustuvorligini ta’minlash, ijtimoiy adolatni mustahkamlash va farovon jamiyat barpo etishning mustahkam huquqiy poydevoridir.
Unda belgilangan ezgu maqsad va tamoyillarni hayotga tatbiq etish nafaqat davlat organlarining, balki har bir fuqaroning ham mas’uliyati hisoblanadi.
Zero, Konstitutsiyaga hurmat bilan munosabatda bo‘lish, uning talablariga amal qilish va unda belgilangan huquqiy qadriyatlarni asrab-avaylash — Vatan taraqqiyoti va kelajak avlodlar farovonligiga qo‘shilgan munosib hissadir.
Jinoyat ishlari bo‘yicha
Uzun tuman sudining tergov sudyasi
A.Alikulov




