“Жамият ривожига, адолат қарор топишига, мамлакат тараққиётига жиддий тўсиқ бўлиб, соҳалар юксалишига бевосита таҳдид туғдирадиган энг хавфли иллат – коррупциядир”
Ш.М.Мирзиёев
Коррупция – шахснинг ўз мансаб ёки хизмат мавқеидан шахсий манфаатларини ёхуд ўзга шахсларнинг манфаатларини кўзлаб моддий ёки номоддий наф олиш мақсадида қонунга хилоф равишда фойдаланиши, худди шунингдек, бундай нафни қонунга хилоф равишда тақдим этишдир. Яъни мансабдор шахснинг ўз ваколатидан фойдаланган ҳолда қонунни суиистеъмол қилиши, хизмат ваколатларидан четга чиқиши, таниш-билишчилик, ошна-оғайинчилик, қариндош-уруғчилик асосида адолат тамойилларига хилоф равишда инсон ҳуқуқларига путур етказиши, айниқса, порахўрлик, таъмагирлик, давлат ва жамоат мулкини талон-торож қилишида намоён бўлувчи ижтимоий хавфли ҳаракат ёки ҳаракатсизликдир.
Ўзбекистон Республикасининг 2017 йил 3 январь куни “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида” ги қонуни қабул қилинди. Шундан кейинги йилларда коррупцияга қарши курашиш тизимини такомиллаштиришга қаратилган учта қонун, бешта Президент фармони, еттита Президент қарори қабул қилинди. Бу қонун ва қонуности ҳужжатлари бугунги кунда давлат органлари фаолиятининг очиқлигини ва ҳисобдорлигини таъминлаш, давлат бошқаруви тизимининг самарадорлигини ошириш, давлат органлари, мансабдор шахсларнинг ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажариши юзасидан масъулиятини кучайтиришга, коррупцияга қарши курашиш соҳасида парламент ва жамоатчилик назоратини амалга ошириш ҳамда кенгайтириш мақсадларига хизмат қилмоқда.
Шу тариқа мамлакатимизда коррупцияга қарши самарали курашиш, унинг давлат, хўжалик бошқаруви органларининг нормал фаолият юритишига салбий таъсири, давлат ва жамият қурилишининг барча соҳаларида демократик ўзгартиришларни амалга ошириш, давлат хавфсизлиги ва барқарорлигини сақлашни таъминловчи халқаро ҳуқуқий ҳужжатларга ҳамда Конституциямизга асосланган норматив-ҳуқуқий база яратилган. Ўзбекистон Республикаси Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Коррупцияга қарши конвенцияси ҳамда Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти доирасида қабул қилинган Коррупцияга қарши кураш бўйича Истанбул ҳаракат режасига қўшилган.
Коррупциянинг кўринишлари турлича бўлиши мумкин: порахўрлик, таъмагирлик, товламачилик, фирибгарлик, непотизм ва ҳ.к.
Непотизм (лотинча neроs — уруғ, зот, насл, сулола, набира ва жиян) — қариндош-уруғ ва ошна-оғайничилик алоқаларини биринчи ўринга қўйган холда, камчиликлари ва бошқа хислатларига эътибор бермасдан сиёсатда ёки тадбиркорликда уларга махсус шароит яратиб беришлик, қўллаб-қувватлаш, касбларида ва ишларида мулозимлик поғонасида кўтарилиши, бойлик орттиришларида ёрдам беришлик иллатидир.
Непотизмга йўл қўйган амалдорлар ўз мансаб ваколатини суистеъмол қилган ҳисобланади ва Ўзбекистонда мавжуд қонунларга мувофиқ жиноий жавобгарликка тортилиши керак.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2020 йил 25 январда Олий Мажлисга Мурожаатномасида, “Коррупцияга қарши курашишда аҳолининг барча қатламлари, энг яхши мутахассислар жалб қилинмас экан, жамиятимизнинг барча аъзолари, таъбир жоиз бўлса, “ҳалоллик вакцинаси” билан эмланмас экан, ўз олдимизга қўйган юксак марраларга эриша олмаймиз. Биз коррупциянинг оқибатлари билан курашишдан унинг барвақт олдини олишга ўтишимиз керак” деб такидлаган.
Президентимиз ўз мурожаатномасида коррупцияга қарши курашишда ахолининг барча қатламлари, энг яхши мутахассислар жалб қилинмас экан, жамиятимизнинг барча аъзолари, таъбир жоиз бўлса, “халоллик вакцинаси” билан эмланмас экан, ўз олдимизга қўйган юксак марраларга эриша олмаймиз”, дея таъкидлаб ўтган. Албатта, биз “коррупцияга карши иммунитет”ни ҳосил қилиш учун “коррупционер” ва унинг атрофини ҳам тозалашимиз, аниқроғи, коррупцияга шарт-шароит яратувчи омилларни йўқотишимиз лозим.
Коррупцияга қарши курашиш учун қуйидаги 4 та таъсир воситаси баравар қўлланшшши керак:
Биринчидан, ҳалол ишлашни рағбатлантирувчи таъсир. Бунда: муносиб маош, коррупция ҳақида хабар берган шахсларни рағбатлантириш, ҳалол инсонни юқори лавозимларга тайинлаш принципи татбиқ этилши.
Иккинчидан, коррупцияга шароит омилларини тўсувчи таъсир. Бунда давлат хизматларинн ахборот-коммуннкация технологиялари орқали кўрсатиб бориш йўли билан инсон омилини қисқартириш, ҳуқуқбузарликларни қайд этишнинг электрон тизими, давлат назоратини мақбуллаштириш, давлат хизматчиларини лавозимга тайинлашнинг танлов асосида ўтказилиши, тадбиркорлик фаолияти учун бюрократик тўсиқларни бекор қилиш, манфаатлар тўқнашувннинг олдини олиш, судларнинг мустақиллигини таъминлаш кабилар мухим роль ўйнайди.
Учинчидан, коррупцияга қарши маърифий таъсир. Бунда шахсда коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантириш. Аҳолининг ҳуқуқий онги ва маданиятнни юксалтирнш, диний уламоларимиз томонидан коррупцияга карши диний маьрифий даъват олиб бориш мақсадга мувофик.
Тўртинчидан, коррупцияга қарши назорат тизими. Бунда давлат органлари ва мансабдор шахслар устидан кучли жамоатчилнк назорати, давлат органларн фаолиятмнинг очиқлиги, мансабдор шахсларнннг халқ олдида ҳисобдорлиги, коррупцияни фош этиш борасида профессионал тадқиқот олиб бора оладиган нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳамда “журналистик текширув”лари, коррупция ҳолатларининг “латент” бўлиб қолишининг олдинн олиш, коррупция учун жавобгарлнкнинг муқаррарлиги таъминланиши ва хк.
Умуман олганда, коррупцияга қарши курашиш фақатгина давлат органларининг эмас, балки бу борада жамоатчиликнинг ҳам фаол иштирок этиши кутилган самарани беради.
Сурхондарё вилоят судининг
судья катта ёрдамчиси
А.Саъдуллоев
