Ўзбекистон Республикасининг “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига жиноят процессида мажбурлов чоралари институти такомиллаштирилаётганлиги муносабати билан қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”2025 йил 15 августдаги ЎРҚ-1081-сон Қонуни Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексига ўзгартириш киритилди.
Жиноят процессида мажбурлов чоралари институтини янада такомиллаштириш, тергов ва суд органларининг фаолияти самарадорлигини ошириш ҳамда жиноятдан жабрланганларнинг ҳуқуқларини ишончли ҳимоя қилиш таъминланди.
Ушбу Қонун билан Жиноят-процессуал кодексига янги 28-2-боб қўшилиб, унга кўра Ўзбекистондан чиқиш ҳуқуқини вақтинча чеклаш масаласи қатъий процессуал қоидалар билан тартибга солинди. Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси (ЖПК) бўйича мамлакатдан чиқиш ҳуқуқини вақтинча чеклаш тартиби Жиноят содир этганликда гумон қилинаётган ёки айблаётган шахсларнинг терговдан ва суддан яширинишининг олдини олиш, ишнинг ҳақиқий ҳолатларини аниқланиш хавфсизлигини таъминлаш мақсадида ЖПК нормаларига асосан уларнинг мамлакатдан чиқиши вақтинча чекланиши мумкин.
Бу чора тергов ва суд органларининг қонуний талаблари ўз вақтида бажарилишига хизмат қилади. Суд қарори: Жиноят-процессуал қонунчилигига кўра, шахснинг ҳуқуқларини жиддий чеклаш билан боғлиқ бу каби процессуал ҳаракатлар суд томонидан амалга оширилади.
Тергов ва суриштирув органларининг илтимосномаси: Терговчи ёки прокурор гумон қилинувчи ёки айбланувчининг мамлакатдан чиқиб кетиш эҳтимоли мавжуд бўлганда, тегишли судга шахснинг чиқишини вақтинча чеклаш ҳақида илтимоснома киритади.
Суд уни кўриб чиқиб, тегишли ажрим чиқаради. Процессуал босқичларга боғлиқлиги: ЖПК бўйича қўйилган чеклашлар муддатсиз бўлмайди. Улар тергов ҳаракатлари давом этаётган даврга ёки суд муҳокамаси тугагунга қадар амал қилади.
Бекор қилиниш асослари: Жиноят иши суриштирув ва дастлабки тергов босқичида тугатилганда, судда эса жиноят ишини тугатиш ҳақида ажрим чиқарилганда ёки ҳукм қонуний кучга кирганда бекор қилинади.
Ўзбекистон Республикасидан чиқиш ҳуқуқини вақтинча чеклашга зарурат қолмаганда эса ушбу чора ажрим чиқарган судни албатта хабардор этган ҳолда, суриштирувчи, терговчи, прокурор ёки суд томонидан бекор қилинади.
Хулоса қилиб айтганда ушбу процессуал мажбурлов чораси жиноят содир этишда гумон қилинган ёки айбланаётган шахсларнинг тергов ва суд органларидан яширинишининг олди олинади ҳамда жабрланувчиларга етказилган зарарнинг ўз вақтида қопланиши учун замин яратилади.
Сурхондарё вилоят судининг
судья катта ёрдамчиси
А.Холиёров
