Tabiat — bizning umumiy uyimiz, uning sog‘lomligi esa kelajagimizning poydevoridir. Ko‘pincha ekologiyani faqat tabiatni sevish deb tushunamiz, biroq bu tushuncha qonuniy va huquqiy jihatdan juda chuqur asoslarga ega. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 49-moddasiga ko‘ra, har bir fuqaro qulay atrof-muhitga, uning holati to‘g‘risidagi ishonchli axborotga ega bo‘lish huquqiga ega. Biroq, bu huquq o‘z-o‘zidan amalga oshmaydi; u har birimizdan tabiatga nisbatan yuqori mas’uliyat va huquqiy madaniyatni talab qiladi.
Ekologik huquqiy targ‘ibotning bosh maqsadi — jamiyatda «tabiatni asrash – bu majburiyat» degan tushunchani shakllantirishdir. Bugungi kunda atrof-muhitga yetkazilayotgan har qanday zarar, masalan, belgilanmagan joylarga chiqindi tashlash, ruxsatsiz daraxtlarni kesish yoki suv resurslarini isrof qilish – bu shunchaki axloqsizlik emas, balki qonun bilan qat’iy jazolanadigan huquqbuzarlikdir. Qonun hujjatlarida atrof-muhitni ifloslantirganlik uchun ma’muriy va og‘irroq hollarda jinoiy javobgarlik belgilangan. Biroq, jarimalar tabiatga yetkazilgan zararni qaytarib bera olmaydi. Shu sababli, huquqiy targ‘ibotning eng samarali yo‘li – qonunbuzarlik sodir bo‘lgach jazolash emas, balki uning oldini olishga qaratilgan madaniyatni yuksaltirishdir.
Har birimiz o‘zimiz yashayotgan hudud, mahalla yoki ish joyining ekologik holati uchun javobgarmiz. Bu mas’uliyat »Tabiatga do‘stona yashash» tamoyillariga amal qilish, chiqindilarni saralash, suvni tejash va yashil hududlarni ko‘paytirish orqali namoyon bo‘ladi. Shuningdek, befarqlik ekologik qonunbuzarliklarning eng katta dushmanidir. Agar atrofingizda daraxtlarga zarar yetkazilayotganini yoki qoidalarga zid ravishda chiqindi tashlanayotganini ko‘rsangiz, bunga nisbatan huquqiy munosabat bildirish, tegishli organlarga xabar berish — bu har bir fuqaroning burchidir.
Xulosa qilib aytganda, tabiatni asrash — bu shunchaki atrof-muhitni toza saqlash emas, balki qonun ustuvorligini ta’minlashdir. Ekologik qonunchilikka rioya etish — kelajak avlodlar oldidagi qarzdorlikdir. Toza havo, sog‘lom suv va yashil muhitni saqlab qolish uchun qonunlarimizga qat’iy amal qilaylik va tabiatni himoya qilishni kundalik odatimizga aylantiraylik. Unutmang, tabiatni asrash — o‘zligimizni va farzandlarimiz kelajagini asrash demakdir.
Jinoyat ishlari bo’yicha Sho’rchi tuman sudi raisi
Tilavov Tolib Bekjonovich
