Албатта, қуйида 2025 йил 10 июлда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги Қонун (ЎРҚ-1075-сон) бўйича 2025 йил 18 июль ҳолатига кўра респондент ҳужжатлар рўйхати асосида тайёрланган мазмунли мақола тақдим этилади. Матнда сарлавҳалар қўйилмаган ва ўзаро боғлиқ изчил мазмун сақланган.
2025 йил 10 июль куни қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг “Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш ҳақида”ги ЎРҚ-1075-сонли Қонуни амалдаги ҳуқуқий тизимда муҳим ўзгаришлар ва қулайликлар киритди. Мазкур қонун қабул қилиниши билан маъмурий ҳуқуқбузарликларга нисбатан муносабатни янгилаш, инсон ҳуқуқларини янада самарали ҳимоя қилиш ва жамиятда ҳуқуқий онг ва масъулиятни ошириш мақсад қилинди.
Қонунга киритилган ўзгартиш ва қўшимчалар орқали Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг бир қатор моддалари таҳрир қилинди, айрим янги моддалар киритилди. Хусусан, 431-1 ва 596-1-моддалар янги тартибда киритилиб, ҳуқуқбузарликларнинг муайян турлари бўйича аниқ баён қилинган маъмурий жавобгарлик чоралари белгиланди. Шу билан бирга, амалдаги 47, 202 ва 241-моддаларга таҳририй ўзгаришлар киритилиб, уларнинг ҳуқуқий аниқлиги оширилди.
Қонуннинг амалга жорий этилиши билан нафақат Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекс, балки бошқа бир қатор меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларга ҳам таъсир кўрсатди. Айниқса, Жиноят кодексидаги маъмурий ва жиноий жавобгарлик ўртасидаги чегара янада ойдинлаштирилиб, айрим ҳуқуқбузарликлар жиноий эмас, балки маъмурий тартибда кўриб чиқилиши таъминланди. Бу эса, инсон ҳуқуқларини эҳтиром қилган ҳолда жазо чораларининг мос пропорционаллигини таъминлашга қаратилган муҳим қадам бўлди.
Маъмурий иш юритиш жараёнига доир ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи Маъмурий процессуал кодексда ҳам ушбу Қонун таъсири натижасида айрим нормаларга тегишли ўзгаришлар киритилди. Бу, айниқса, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш, шикоят қилиш ҳуқуқини амалга ошириш тартибини соддалаштириш билан намоён бўлди.
Бундан ташқари, ички ишлар органларининг ҳуқуқбузарликларни аниқлаш ва расмийлаштириш фаолиятига доир тартибларни мукаммаллаштириш мақсадида “Ички ишлар органлари тўғрисида”ги Қонун билан уйғунлаштириш ишлари амалга оширилди. Айрим ҳолатларда фуқароларнинг мурожаатлари натижасида маъмурий иш юритувига олиб келадиган жараёнлар ҳам мувофиқлаштирилди ва фуқароларнинг мурожаатлари тўғрисидаги қонун нормалари билан уйғунлаштирилди.
Мазкур қонуннинг иқтисодий ва тадбиркорлик фаолиятига таъсири ҳам инкор этилмайди. Хусусан, Солиқ кодекси ва тадбиркорлик субъектлари фаолиятини тартибга солувчи норматив ҳужжатлар билан ўзаро боғлиқ ҳолда иқтисодий ҳуқуқбузарликлар бўйича маъмурий жавобгарлик масалалари қайта кўриб чиқилди. Бу ҳолат тадбиркорлик муҳитини янада қулайлаштиришга, жавобгарликни адолатли белгиланишига ва ортиқча жазо чораларидан қочишга хизмат қилмоқда.
Қонуннинг қабул қилиниши ва унга мос равишда бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг мувофиқлаштирилиши ҳуқуқий тизимда яхлитликни таъминлади, фуқароларнинг ишончини оширди ва маъмурий муносабатларда қонунийлик, холислик ва адолат мезонларининг мустаҳкамланишига замин яратди. Шу билан бирга, ҳужжат қабул қилинганидан сўнг 2025 йил 18 июль ҳолатига кўра бир қатор ҳуқуқий ҳужжатлар қайта кўриб чиқилиб, уларга зарур ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди.
Ушбу қонун нафақат ҳуқуқий тизимда мустаҳкам пойдевор яратишда, балки фуқароларнинг ҳуқуқий маданиятини юксалтиришда ҳам муҳим аҳамиятга эга бўлиб, унинг ижроси жамиятда тартиб-интизомни таъминлаш, адолатни қарор топтириш ва демократик давлат қурилиши йўлидаги ислоҳотларнинг мантиқий давоми сифатида баҳоланади.
Фуқаролик ишлари бўйича
Сариосиё туманлараро судининг судяси
Туранов Қаҳрамон Холназарович
