Қонун устуворлигини таъминлашда суд ҳокимиятининг ўрни: Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегияси доирасида таҳлил
Янги Ўзбекистонда амалга оширилаётган ислоҳотлар мамлакатда демократик ҳуқуқий давлат ва кучли фуқаролик жамиятини барпо этишга қаратилган. Бу жараёнда қонун устуворлигини таъминлаш ва инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш давлат сиёсатининг энг устувор йўналишларидан бири сифатида намоён бўлмоқда. 2022–2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегиясининг тўртинчи йўналиши – “Қонун устуворлигини таъминлаш ва халқ хизматидаги давлат бошқарувини ташкил этиш” айнан шу мақсадларга эришишга хизмат қилади.
Мазкур йўналиш доирасида белгиланган 84–88-мақсадлар суд-ҳуқуқ тизимини янада такомиллаштириш, суд ҳокимияти мустақиллигини таъминлаш ва фуқароларнинг ҳуқуқ ҳамда эркинликларини ишончли ҳимоя қилишга қаратилган. Судья нуқтаи назаридан қаралганда, ушбу мақсадлар суд ҳокимиятининг жамият ҳаётидаги ўрнини янада мустаҳкамлашга хизмат қилади.
Суд ҳокимияти мустақиллигини таъминлаш – адолатли
судловнинг асоси
Тараққиёт стратегиясининг 84-мақсади суд ҳокимияти мустақиллигини таъминлашга қаратилган бўлиб, бу демократик давлатнинг энг муҳим тамойилларидан бири ҳисобланади. Суд мустақиллиги – бу судларнинг ҳар қандай ташқи таъсирлардан холи ҳолда фақат қонун асосида қарор қабул қилиши демакдир. Судья фаолиятида мустақиллик ва холислик таъминланмас экан, адолатли судлов ҳақида гапириш мушкул.
Судья сифатида шуни таъкидлаш мумкинки, суд ҳокимияти мустақиллигини мустаҳкамлаш фақат норматив-ҳуқуқий асосларни такомиллаштириш билан чекланиб қолмайди. Бу жараён судьяларнинг касбий малакасини ошириш, уларнинг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш ва суд фаолиятига ҳар қандай аралашувнинг олдини олишни ҳам ўз ичига олади.
Суд орқали ҳимояланиш ҳуқуқини кенгайтириш
Тараққиёт стратегиясининг 85-мақсади фуқароларнинг суд орқали ҳимояланиш имкониятларини кенгайтиришга қаратилган. Ҳар бир инсон ўз ҳуқуқ ва манфаатларини суд орқали ҳимоя қилиш имкониятига эга бўлиши демократик жамиятнинг муҳим белгиларидан бири ҳисобланади.
Суд амалиёти шуни кўрсатадики, фуқароларнинг судларга мурожаат қилиш имкониятларини кенгайтириш жамиятда адолат тамойилларининг қарор топишига хизмат қилади. Суд жараёнларининг соддалаштирилиши, мурожаатларни кўриб чиқиш муддатларининг қисқартирилиши ва электрон суд тизимларининг жорий этилиши фуқаролар учун қулай шароит яратмоқда.
Суд фаолиятида очиқлик ва шаффофликни таъминлаш
Тараққиёт стратегиясининг 86-мақсади суд фаолиятида очиқлик ва шаффофликни таъминлашга қаратилган. Суд жараёнларининг очиқлиги жамиятда суд тизимига бўлган ишончни мустаҳкамлайди. Суд мажлисларини аудио ва видео қайд этиш, суд қарорларини оммавий ахборот воситаларида эълон қилиш ва суд жараёнларини кенг жамоатчиликка очиқ тарзда ўтказиш бу борада муҳим аҳамиятга эга.
Судья нуқтаи назаридан қараганда, суд фаолиятининг шаффофлиги фақат жамоатчилик назоратини таъминлаш билан чекланмайди. Бу, аввало, суд қарорларининг қонунийлиги ва адолатлилигини таъминлашга хизмат қилади.
Тараққиёт стратегиясининг 87-мақсади маъмурий адолатни ривожлантиришга қаратилган. Маъмурий судлар фуқаролар ва давлат органлари ўртасидаги муносабатларда адолатни таъминлашда муҳим роль ўйнайди. Ушбу судлар фуқароларнинг давлат органлари қарорлари ва ҳаракатлари устидан шикоят қилиш имкониятларини таъминлайди.
Маъмурий судлар фаолиятининг самарали ташкил этилиши давлат бошқарувида қонунийликни мустаҳкамлашга хизмат қилади. Чунки давлат органлари ўз қарорларини қабул қилишда қонун талабларига қатъий риоя қилишга мажбур бўлади.
Коррупцияга қарши курашиш
Тараққиёт стратегиясининг 88-мақсади коррупцияга қарши курашиш механизмларини такомиллаштиришга қаратилган. Коррупция ҳар қандай жамият тараққиётига жиддий тўсиқ бўладиган омил ҳисобланади. Шу сабабли суд-ҳуқуқ тизимида коррупцияга қарши самарали чора-тадбирларни амалга ошириш муҳим аҳамият касб этади.
Бу борада рақамли технологияларни жорий этиш, суд қарорларининг очиқлигини таъминлаш ва суд тизимида ички назорат механизмларини кучайтириш муҳим роль ўйнайди.
Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегияси доирасида амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотлари мамлакатда адолатли суд тизимини шакллантиришга хизмат қилмоқда. Судьялар фаолиятининг мустақиллиги, суд қарорларининг адолатлилиги ва фуқароларнинг судларга бўлган ишончи ҳуқуқий давлат қуришнинг асосий шартларидан ҳисобланади.
Хулоса қилиб айтганда, Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегиясининг тўртинчи йўналиши доирасида белгиланган 84–88-мақсадлар суд-ҳуқуқ тизимини янада такомиллаштиришда муҳим аҳамиятга эга. Суд ҳокимияти мустақиллигини таъминлаш, суд фаолиятида очиқлик ва шаффофликни кучайтириш, маъмурий адолатни ривожлантириш ҳамда коррупцияга қарши самарали курашиш мамлакатда қонун устуворлигини таъминлашнинг муҳим шартларидир.
Бу ислоҳотлар натижасида суд тизими фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилувчи мустақил институтга айланади. Натижада жамиятда адолат, қонунийлик ва барқарорликни таъминлаш учун мустаҳкам ҳуқуқий асос яратилади.
Сурхондарё вилоят маъмурий суди судьяси
Бобомуратова Нилуфар Сайпитдиновна
