Маъмурий суд ишларини юритишда қонунийлик, адолат ва фуқаролар ҳуқуқларини самарали ҳимоя қилиш устувор аҳамият касб этади. Шу нуқтаи назардан, суд томонидан қабул қилинган ва қонуний кучга кирган суд ҳужжатларини қайта кўриб чиқиш институти муҳим процессуал кафолатлардан бири ҳисобланади. Хусусан, янги очилган ҳолатлар асосида қайта кўриш тартиби суд хатоларини бартараф этиш ва ҳақиқатни тиклашга хизмат қилади.
Янги очилган ҳолатлар тушунчаси — бу иш кўриб чиқилган пайтда судга маълум бўлмаган ва ишнинг ҳал қилинишига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган муҳим ҳолатлардир. Ушбу ҳолатлар суд қарорининг қонунийлиги ва асослилигига шубҳа туғдириши мумкин.
Қонунчиликка мувофиқ, қуйидагилар янги очилган ҳолатлар деб эътироф этилади:
- иш учун аҳамиятли бўлган ва аризачига маълум бўлмаган ҳолатлар;
- сохта далиллар ёки нотўғри эксперт хулосаси асосида қарор қабул қилинганлиги;
- гувоҳнинг ёлғон кўрсатмаси аниқланганлиги;
- жиноий ҳаракатлар натижасида суд ҳужжати қабул қилинганлиги;
- бошқа суд ҳужжати бекор қилиниши натижасида мазкур ишга таъсир кўрсатувчи ҳолатлар юзага келиши.
Қайта кўриш учун асослар;
Қонуний кучга кирган суд ҳужжатлари фақатгина қонунда белгиланган асослар мавжуд бўлган тақдирдагина қайта кўриб чиқилиши мумкин. Бунда асосий мезон — янги ҳолатлар иш натижасига жиддий таъсир кўрсатиши лозим.
Шу билан бирга, ушбу ҳолатлар:
- илгари маълум бўлмаган бўлиши;
- аризачи томонидан асослаб берилиши;
- иш натижасига таъсир қилиш даражасига эга бўлиши шарт.
Ариза бериш тартиби;
Янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш учун ариза:
- ишда иштирок этган шахслар томонидан берилиши мумкин;
- суд ҳужжати қабул қилинган судга тақдим этилади;
- белгиланган процессуал муддатларда берилган бўлиши лозим.
Аризада қуйидагилар кўрсатилиши шарт:
- қайси суд ҳужжати қайта кўрилиши сўралаётгани;
- янги очилган ҳолатларнинг мазмуни;
- ушбу ҳолатларни тасдиқловчи далиллар;
- аризачининг талаби.
Ишни кўриб чиқиш тартиби
Суд аризани қабул қилгандан сўнг:
- унинг асослилигини текширади;
- ишни қайта кўриш ёки рад этиш масаласини ҳал қилади;
- зарур ҳолларда суд мажлиси тайинлайди.
Ишни кўриб чиқиш натижасида суд:
- аввалги суд ҳужжатини бекор қилиши;
- ишни қайта кўриб чиқиш учун юбориши;
- аризани рад этиши мумкин.
Муддатлар
Қонунчиликда белгиланишича, янги очилган ҳолатлар аниқланган кундан бошлаб муайян муддат ичида ариза берилиши лозим. Ушбу муддатга риоя этилмаслиги аризани кўриб чиқишни рад этишга асос бўлиши мумкин.
Аҳамияти
Янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш институти:
- суд хатоларини тузатиш;
- адолатни таъминлаш;
- фуқароларнинг бузилган ҳуқуқларини тиклаш;
- суд қарорларига ишончни оширишга хизмат қилади.
Хулоса
Маъмурий суд ҳужжатларини янги очилган ҳолатлар бўйича қайта кўриш — муҳим процессуал институт бўлиб, у суд адолатини таъминлашнинг самарали механизми ҳисобланади. Ушбу тартибнинг тўғри қўлланилиши фуқаролар ҳуқуқ ва манфаатларини ишончли ҳимоя қилишга хизмат қилади.
Термиз туманлараро
маъмурий судинг судьяси
Ш.Н.Нуриддинов
