Судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш – одил судлов сари янги қадам (Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 21 августдаги ПФ–140-сон Фармони ҳақида)

2025 йил 21 август куни Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан қабул қилинган ПФ–140-сонли “Судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш ҳамда рақамлаштириш жараёнларини жадаллаштириш, шунингдек, судларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари учун қулай шарт-шароитлар яратиш тўғрисида” ги Фармон суд-ҳуқуқ соҳасида янги даврни бошлаб берди.

Ушбу ҳужжат мамлакатимизда суд тизимини замон талабларига мослаштириш, суд адолатини таъминлашда рақамли ечимлардан кенг фойдаланиш ва фуқаролар учун янада шаффоф, тезкор ҳамда қулай муҳит яратишга қаратилган муҳим қадам бўлди.

Фармоннинг бош мақсади — судлар фаолиятига замонавий ахборот-технологик воситаларни, хусусан сунъий интеллект (AI) технологияларини жорий этиш орқали суд ишларини юритиш самарадорлигини ошириш, инсон омили таъсирини камайтириш ва фуқаролар манфаатларига хизмат қиладиган “Рақамли суд” тизимини шакллантиришдир.

Фармонда қуйидаги устувор йўналишлар белгиланган:

суд ишларини электрон шаклга ўтказиш ва қоғоз ҳужжат айланмасини қисқартириш;

-суд жараёнларига масофадан туриб иштирок этиш имкониятларини яратиш;

-суд ҳужжатларини автоматик равишда тайёрловчи сунъий интеллект тизимларини ишлаб чиқиш;

-фуқаролар ва тадбиркорлар учун интерактив онлайн-хизматларни кенгайтириш;

-судьялар ва суд ходимларининг рақамли саводхонлигини ошириш;

-судлар фаолиятида шаффофлик ва жавобгарликни кучайтириш.

-“Рақамли суд” концепцияси – келажак адолат тизими

-Фармон билан тасдиқланган “Рақамли суд” концепцияси суд тизимини янги босқичга олиб чиқишга қаратилган. Ушбу концепция доирасида:

-суд ишларини юритишнинг барча босқичлари — ариза қабул қилишдан тортиб, қарор чиқаришгача — электрон форматда амалга оширилади;

-суд жараёнларида иштирок этувчи тарафлар видеоалоқа орқали масофадан туриб қатнашиш имкониятига эга бўлади;

-суд ҳужжатларини сақлаш учун ягона электрон архив тизими яратилади;

-суд қарорларини таҳлил қилиш ва умумий статистик маълумотларни тузишда сунъий интеллект технологиялари фойдаланилади.

Бундан ташқари, суд ходимлари учун махсус рақамли ўқув-марказлар ташкил этилиб, уларда замонавий ахборот тизимлари ва кибер-хавфсизлик бўйича билимлар оширилади.

Фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари учун яратилаётган қулайликлар

Фармоннинг муҳим йўналишларидан бири — фуқаролар ва тадбиркорлар учун қулай шарт-шароитлар яратишдир. Шу мақсадда:

суд ишлари бўйича ариза ва шикоятларни онлайн тарзда тақдим этиш, уларнинг ҳолатини реал вақт режимида кузатиш имконияти яратилади;

суд ҳужжатларидан электрон нусха олиш, суд мажлислари жадвали ва қарорлари билан танишиш имкони берилади;

тадбиркорлик субъектлари учун иқтисодий низоларни онлайн тарзда кўриб чиқиш тизими ишлаб чиқилади;

суд муҳокамаси натижаси, эҳтимолий муддат ва харажатларини сунъий интеллект орқали олдиндан таҳлил қилиш имконияти яратилади.

Бундай имкониятлар фуқароларнинг суд тизимига бўлган ишончини мустаҳкамлаб, давлат органларига мурожаат қилишдаги бюрократик тўсиқларни кескин камайтиради.

Тизим самарадорлигини оширишга қаратилган чора-тадбирлар

Фармон ижросини таъминлаш мақсадида 2025–2027 йилларга мўлжалланган “Рақамли суд” дастури ишлаб чиқилмоқда. Унинг доирасида:

барча суд бинолари замонавий техника ва интернет инфратузилмаси билан жиҳозланади;

“Суд.uz” ягона платформаси орқали барча электрон хизматлар бир тизимга интеграция қилинади;

судларда маълумотлар хавфсизлигини таъминлаш бўйича замонавий кибер-ҳимоя тизимлари жорий этилади;

судья ва ходимларнинг фаолиятида электрон имзо, QR-код ва биометрик аутентификация каби ечимлар қўлланилади.

Фармоннинг ижтимоий-ҳуқуқий аҳамияти

Президент фармони нафақат технологик янгиланиш, балки ижтимоий адолатни таъминлашдаги муҳим қадам ҳисобланади.

Фуқаролар учун судга мурожаат қилиш осонлашади, вақт ва маблағ тежалади;

суд қарорларининг очиқлиги ва ҳисобдорлиги ошади;

коррупция хавфини камайтириш учун суд жараёнлари тўлиқ электрон кузатувда бўлади;

тадбиркорлик муҳитида ҳуқуқий кафолатлар мустаҳкамланади.

Шу тариқа, “Рақамли суд” тизими орқали оддий фуқаро ҳам, йирик бизнес вакиллари ҳам суд органларига ишонч билан мурожаат қила оладиган муҳит яратилади.

ПФ–140-сонли Фармон — Ўзбекистонда суд-ҳуқуқ тизимини рақамлаштириш йўлидаги тарихий қадамдир. Бу ҳужжат суд тизимини сунъий интеллект технологиялари билан бойитиш, ахборот-технологик инфратузилмани ривожлантириш ва судлов фаолиятида замонавий ечимларни амалиётга татбиқ этиш орқали халқ манфаатларига хизмат қилади.

“Рақамли суд” – бу шунчаки техник ислоҳот эмас, балки адолатни таъминлашдаги янги фалсафа, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг замонавий йўналишидир.

Унинг амалга оширилиши суд тизимининг очиқлиги, фаолиятининг самарадорлиги ва фуқароларнинг судга бўлган ишончини янада оширади.

Шундай қилиб, мазкур Фармоннинг ҳаётга татбиқ этилиши билан Ўзбекистон суд тизимида янги босқич бошланмоқда — бу босқичда адолат, шаффофлик ва тезкорлик сунъий интеллект орқали таъминланади.

Фуқаролик ишлари бўйича

Сариосиё туманлараро судининг судьяси

Худойқулов Умедилло Равшанович