Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг 34 йиллиги юртимизда кенг нишонланмоқда. Бу йиллар давомида, айниқса, сўнгги саккиз йил ичида мамлакатимизда суд-ҳуқуқ соҳасида амалга оширилган ислоҳотлар, қабул қилинган фармон ва қарорлар, янгидан-янги қонунлар халқимизнинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлашда, қонун устуворлигини мустаҳкамлашда беқиёс аҳамият касб этди.
Президент Шавкат Мирзиёев ўз нутқларида кўп маротаба таъкидлаганидек: “Адолат – давлатимиз тараққиёти ва жамиятимиз фаровонлигининг асосий мезонидир. Суд ҳокимияти эса қонун устуворлигининг бош кафолати бўлиши шарт.” Шу ғоя асосида суд соҳаси бутунлай янги босқичга кўтарилди.
2017 йилдан бошлаб суд тизимида кенг қамровли ўзгаришлар амалга оширилди:
2017 йил 21 февралдаги Фармон билан Олий суд ва Олий хўжалик суди бирлаштирилиб, ягона Ўзбекистон Республикаси Олий суди ташкил этилди. Бу орқали суд тизимидаги икки ёқлама ваколат тугатилди.
2017 йилда Судьялар олий кенгаши ташкил этилди. Энди судьялар фаолияти мустақил орган орқали баҳоланади, уларнинг касбий кафолатлари кучайтирилди.
2018 йил 14 мартдаги Фармон билан судьяликка номзодларни танлаш ва тайинлашнинг очиқ ва адолатли тизими йўлга қўйилди.
2019 йилда қабул қилинган қонунлар асосида суд жараёнларига ахборот технологиялари жорий этилди, “E-sud” тизими ишга туширилди. Фуқаролар онлайн тарзда ариза топшириш ва суд жараёнини кузатиш имкониятига эга бўлдилар.
2020 йилда Президент фармони билан фуқароларнинг мурожаатларини суд орқали ҳимоя қилиш тизими янада такомиллаштирилди, маъмурий судлар ваколати кенгайтирилди.
2021 йилда “Суд ҳокимияти мустақиллигини таъминлаш тўғрисида”ги қонун қабул қилинди. Судьяларнинг дахлсизлиги, моддий ва ижтимоий кафолатлари янада мустаҳкамланди.
2022 йилда қабул қилинган қонунлар билан жиноят ишларини кўриб чиқишда инсон ҳуқуқлари халқаро стандартлари янада тўлиқроқ жорий этилди. Айниқса, ҳимоя ҳуқуқини таъминлашда янги механизмлар ишлаб чиқилди.
2023 йилда Президент ташаббуси билан жиноят ишларида озодликдан маҳрум этилмаган жазо турларини қўллаш кенгайтирилди, суд-ҳуқуқ соҳасида инсонпарварлик тамойиллари устуворлик касб этди.
2024 йилда қабул қилинган янги қонунчилик ҳужжатлари билан судьяларни тайинлашда замонавий баҳолаш тизими жорий этилди. Суд жараёнларини тўлиқ электронлаштириш бўйича дастур ишлаб чиқилди.
2025 йилга келиб Президент томонидан “Суд тизимини янада такомиллаштириш ва инсон ҳуқуқлари устуворлигини таъминлаш концепцияси” эълон қилинди. Унда “фуқаро давлат органига эмас, балки қонунга ишониши шарт” деган тамойил асос қилиб олинди.
Президент Шавкат Мирзиёев суд тизимидаги ислоҳотларни изчил давом эттириб, судларни халққа яқин ва одилона тузилмага айлантиришни асосий вазифа қилиб белгилади. Давлат раҳбари таъкидлаганидек:
“Судлар фуқаролар учун адолат тимсоли бўлиши, уларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишда суянадиган ягона масканга айланиши лозим.”
Шу мақсадда судьялик лавозимига тайинлаш жараёнлари шаффофлаштирилди, коррупция ҳолатларига қарши қатъий чоралар кўрилди, судьялар масъулияти оширилди.
Бундан ташқари, маъмурий, фуқаролик ва жиноят судларида иш юритиш жараёнлари халқаро тажрибалар асосида такомиллаштирилди. Суд қарорлари энди кенг жамоатчилик учун очиқ ҳолда эълон қилина бошлади.
Ўтган 34 йил, айниқса, сўнгги саккиз йил давомидаги ислоҳотлардан кўриниб турибдики, Ўзбекистонда суд ҳокимияти ҳақиқий мустақил тармоқ сифатида шаклланмоқда. Президент Шавкат Мирзиёевнинг қатъий сиёсий иродаси, қабул қилинган фармон, қарор ва қонунлар суд соҳасида туб бурилиш яратди.
Бугун суд тизими халқнинг ишончи ва адолат рамзига айланмоқда. Юртимиздаги кенг кўламли ислоҳотлар эса янада шаффоф, инсонпарвар ва адолатли суд ҳокимиятини барпо этишга хизмат қилмоқда.
Боборажабов Ёқубжон Муродалиевич
фуқаролик ишлари бўйича
Сариосиё туманлараро судининг девонхона мудири.
