Elektr energiyasi, issiqlik va tabiiy gaz aholi turmushi hamda iqtisodiyot tarmoqlarining barqaror ishlashida muhim ahamiyatga ega. Ushbu resurslardan oqilona foydalanish, ularni hisobga olish asboblarining butligini ta’minlash va belgilangan qoidalarga rioya qilish har bir iste’molchining majburiyati hisoblanadi.
Biroq elektr, issiqlik energiyasi yoki gaz tarmoqlariga o‘zboshimchalik bilan ulanish, hisoblagichlarga qasddan shikast yetkazish va ularning ko‘rsatkichlarini o‘zgartirish maqsadida aralashish kabi huquqbuzarliklar uchrab turadi. Bunday harakatlar qonunchilikda belgilangan javobgarlikka sabab bo‘ladi.
Qonun qanday javobgarlikni belgilaydi? O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksining 101-moddasi elektr, issiqlik energiyasi va gazdan foydalanish qoidalarini buzganlik uchun ma’muriy javobgarlikni nazarda tutadi. Mazkur moddaga muvofiq, umumiy foydalanishdagi elektr, issiqlik va gaz tarmoqlariga o‘zboshimchalik bilan ulanish, ulardan foydalanish qoidalarini boshqacha tarzda buzish, energiya resurslarini hisobga olish asboblariga, shu jumladan plombalariga qasddan shikast yetkazish yoki hisoblagich ko‘rsatkichlarini o‘zgartirish maqsadida ularga tashqaridan aralashish ma’muriy javobgarlikni keltirib chiqaradi.
Masalan, iste’molchining tegishli ruxsatsiz elektr tarmog‘iga ulanishi yoki tabiiy gaz hisoblagichining ko‘rsatkichlarini o‘zgartirishga qaratilgan harakatlari qonunchilikda belgilangan tartibda huquqiy baholanadi. Qanday jazo choralari belgilangan? 2026-yil 11-martdagi O‘RQ-1121-son Qonun bilan MJtKning 101-moddasi birinchi qismidagi jarima miqdorlari oshirilgan.
Ushbu o‘zgartishlar 2026-yil 13-iyundan kuchga kirgan. Amaldagi tahrirga ko‘ra, mazkur moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan huquqbuzarliklar uchun:
• fuqarolarga — bazaviy hisoblash miqdorining 15 baravaridan 20 baravarigacha;
• mansabdor shaxslarga — bazaviy hisoblash miqdorining 25 baravaridan 30 baravarigacha miqdorda jarima solinadi.
Shuningdek, o‘zboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkalarida qurilgan binolar va inshootlarni elektr, issiqlik hamda gaz tarmoqlariga ta’minot tashkilotlari tomonidan o‘zboshimchalik bilan ulash uchun ushbu moddaning ikkinchi qismida mansabdor shaxslarga BHMning 70 baravaridan 85 baravarigacha jarima belgilangan.
Bunda har bir holatning haqiqiy mazmuni, huquqbuzarlikni sodir etgan shaxsning maqsadi va boshqa ahamiyatli holatlar inobatga olinishi lozim. Qachon boshqa qonun normalari qo‘llaniladi?
MJtKning 101-moddasi uchinchi qismiga muvofiq, elektr yoki gaz tarmoqlariga tijorat maqsadida o‘zboshimchalik bilan ulanish yoxud hisobga olish asboblariga qasddan shikast yetkazish yoki ularga tashqi ta’sir ko‘rsatish orqali oz miqdorda o‘g‘irlik bilan bog‘liq harakatlar sodir etilganda mazkur modda qo‘llanilmaydi. Bunday holatlarga huquqbuzarlikning xususiyati va qonunchilikdagi tegishli normalardan kelib chiqib baho beriladi. Shu sababli har qanday noqonuniy ulanishni bir xil huquqiy tartibda baholash to‘g‘ri emas.
Qonunga rioya qilish — umumiy manfaat Energiya resurslaridan qonuniy foydalanish iqtisodiy yo‘qotishlarni kamaytirish, ta’minot tizimining barqarorligini ta’minlash va boshqa iste’molchilarning huquqlarini himoya qilishga xizmat qiladi. Har bir fuqaro elektr, issiqlik energiyasi va gazdan foydalanish qoidalariga amal qilishi, hisoblagichlarning butligini saqlashi hamda tarmoqlarga o‘zboshimchalik bilan ulanishdan tiyilishi lozim.
Energiya resurslaridan foydalanish qoidalarini buzish qonunchilikda belgilangan jarimaga va huquqiy oqibatlarga sabab bo‘ladi. Qonun talablariga rioya qilish esa jamiyat manfaatlarini himoya qilish va resurslardan adolatli foydalanishning muhim shartidir.
Jinoyat ishlari bo‘yicha
Uzun tuman sudining tergov sudyasi
A.Alikulov
