{"id":22210,"date":"2026-10-20T07:23:58","date_gmt":"2026-10-20T04:23:58","guid":{"rendered":"https:\/\/nor.uz\/?p=22210"},"modified":"2026-10-20T07:24:00","modified_gmt":"2026-10-20T04:24:00","slug":"mamuriy-huquqbuzarlik-ishlarida-aybsizlik-prezumpsiyasining-amal-qilishi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nor.uz\/?p=22210","title":{"rendered":"MA\u2019MURIY HUQUQBUZARLIK ISHLARIDA AYBSIZLIK PREZUMPSIYASINING AMAL QILISHI"},"content":{"rendered":"<p>Huquqiy demokratik davlatda insonning huquq va erkinliklarini himoya qilish, uning sha\u2019ni va qadr-qimmatini hurmat qilish hamda har qanday huquqiy masalani qonun asosida hal etish ustuvor ahamiyatga ega. Ayniqsa, shaxsni ma\u2019muriy huquqbuzarlik sodir etganlikda ayblash va unga nisbatan jazo qo\u2018llash jarayonida qonuniylik, adolat va xolislik prinsiplariga qat\u2019iy rioya qilinishi lozim.<\/p>\n<p>Aybsizlik prezumpsiyasi inson huquqlarini ta\u2019minlashga xizmat qiluvchi muhim huquqiy kafolatlardan biridir. Ushbu prinsipning mazmuni shundan iboratki, shaxsning aybdorligi qonunchilikda belgilangan tartibda, yetarli va ishonchli dalillar asosida aniqlanishi kerak. Shaxsning faqat gumon qilinishi, unga nisbatan bayonnoma tuzilishi yoki huquqbuzarlikda ayblanishi uni avtomatik ravishda aybdor deb hisoblash uchun asos bo\u2018lmaydi.<\/p>\n<p>Ma\u2019muriy huquqbuzarlik to\u2018g\u2018risidagi ishlarni ko\u2018rib chiqishda ham fuqarolarning huquqlarini himoya qilish, dalillarni har tomonlama tekshirish va qonuniy qaror qabul qilish muhim ahamiyat kasb etadi.<\/p>\n<p>Aybsizlik prezumpsiyasining konstitutsiyaviy asoslari<\/p>\n<p>O\u2018zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 28-moddasida aybsizlik prezumpsiyasining asosiy qoidalari mustahkamlangan.<\/p>\n<p>Mazkur moddaga ko\u2018ra, jinoyat sodir etganlikda ayblanayotgan shaxsning aybi qonunda nazarda tutilgan tartibda isbotlanmaguncha va sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlanmaguncha u aybsiz hisoblanadi.<\/p>\n<p>Konstitutsiyaning 28-moddasida, shuningdek, aybdorlikka oid bartaraf etish imkoni qolmagan shubhalar shaxsning foydasiga hal qilinishi, shaxs o\u2018z aybsizligini isbotlashi shart emasligi hamda qonunda belgilangan boshqa muhim kafolatlar nazarda tutilgan.<\/p>\n<p>Ushbu moddadagi aybsizlik prezumpsiyasiga oid qoidalar bevosita jinoiy ayblovga taalluqli bo\u2018lsa-da, unda ifodalangan qonuniylik, inson huquqlarini himoya qilish va adolatli munosabat kafolatlari ma\u2019muriy huquqbuzarlik ishlarini yuritishda ham muhim ahamiyatga ega.<\/p>\n<p>Ma\u2019muriy javobgarlik masalasi esa, avvalo, O\u2018zbekiston Respublikasining Ma\u2019muriy javobgarlik to\u2018g\u2018risidagi kodeksida belgilangan qoidalar asosida hal etiladi.<\/p>\n<p>Shu bois shaxsning huquqbuzarlik sodir etganligi haqidagi xulosa taxminlarga yoki bir tomonlama ma\u2019lumotlarga emas, balki qonun talablariga muvofiq to\u2018plangan va tekshirilgan dalillarga asoslanishi lozim.<\/p>\n<p>Ma\u2019muriy javobgarlik to\u2018g\u2018risidagi kodeksda aybsizlik prezumpsiyasining huquqiy kafolatlari<\/p>\n<p>O\u2018zbekiston Respublikasining Ma\u2019muriy javobgarlik to\u2018g\u2018risidagi kodeksida ma\u2019muriy huquqbuzarlik ishlarini qonuniy va xolis ko\u2018rib chiqishga xizmat qiluvchi bir qator normalar mavjud.<\/p>\n<p>Kodeksning 3-moddasi \u2014 ma\u2019muriy javobgarlik to\u2018g\u2018risidagi qonunchilikning prinsiplari<\/p>\n<p>Kodeksning 3-moddasiga muvofiq, ma\u2019muriy javobgarlik to\u2018g\u2018risidagi qonunchilik qonuniylik, fuqarolarning qonun oldida tengligi, demokratizm, insonparvarlik, odillik va ayb uchun javobgarlikning muqarrarligi prinsiplariga asoslanadi.<\/p>\n<p>Ushbu prinsiplar ma\u2019muriy huquqbuzarlik ishlarini ko\u2018rib chiqishda muhim ahamiyatga ega.<\/p>\n<p>Jumladan, qonuniylik prinsipi vakolatli organlar va mansabdor shaxslar o\u2018z faoliyatini qonun doirasida amalga oshirishini talab qiladi. Odillik prinsipi esa har bir ishning holatlari xolis baholanishi va qaror qonuniy asoslarga tayanishi zarurligini anglatadi.<\/p>\n<p>Demak, ma\u2019muriy jazo qo\u2018llashda shaxsning huquqbuzarlik sodir etganligi tegishli dalillar bilan asoslanishi, ish holatlari esa belgilangan protsessual tartibda tekshirilishi kerak.<\/p>\n<p>Kodeksning 276-moddasi \u2014 dalillar<\/p>\n<p>Ma\u2019muriy javobgarlik to\u2018g\u2018risidagi kodeksning 276-moddasi ma\u2019muriy huquqbuzarlik to\u2018g\u2018risidagi ishga oid dalillarning huquqiy asoslarini belgilaydi.<\/p>\n<p>Ushbu moddaga muvofiq, dalillar ma\u2019muriy huquqbuzarlik sodir etilgan yoki etilmaganligini, muayyan shaxsning uni sodir etishda aybdorligini hamda ishni to\u2018g\u2018ri hal qilish uchun ahamiyatli bo\u2018lgan boshqa holatlarni aniqlashga xizmat qiladigan faktik ma\u2019lumotlardan iborat.<\/p>\n<p>Bunday ma\u2019lumotlar quyidagilar orqali aniqlanishi mumkin:<\/p>\n<ul>\n<li>ma\u2019muriy huquqbuzarlik to\u2018g\u2018risidagi bayonnoma;<\/li>\n<li>ma\u2019muriy javobgarlikka tortilayotgan shaxsning tushuntirishlari;<\/li>\n<li>jabrlanuvchi va guvohlarning ko\u2018rsatuvlari;<\/li>\n<li>ekspert xulosasi;<\/li>\n<li>ashyoviy dalillar;<\/li>\n<li>qonunda nazarda tutilgan boshqa hujjatlar va materiallar.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ushbu moddaning ahamiyati shundaki, ma\u2019muriy ishni hal qilishda faqat biror shaxsning da\u2019vosi yoki taxmini bilan cheklanib qolish mumkin emas. Holatlarni tasdiqlovchi dalillar qonun talablariga muvofiq to\u2018planishi va tekshirilishi zarur.<\/p>\n<p>Kodeksning 277-moddasi \u2014 dalillarga baho berish<\/p>\n<p>Kodeksning 277-moddasiga ko\u2018ra, ishni ko\u2018rib chiquvchi organ yoki mansabdor shaxs dalillarga ishning barcha holatlarini har tomonlama, to\u2018la va ob\u2019ektiv jamlab tekshirishga asoslangan holda, qonunga amal qilib baho beradi.<\/p>\n<p>Mazkur norma ma\u2019muriy ish yuritishda xolislikni ta\u2019minlashning muhim vositasidir.<\/p>\n<p>Masalan, fuqaroga nisbatan huquqbuzarlik sodir etganlik haqida bayonnoma tuzilgan bo\u2018lsa, vakolatli organ faqat bayonnomadagi ma\u2019lumotlar bilan cheklanmasdan, ishga aloqador boshqa dalillarni ham o\u2018rganishi lozim.<\/p>\n<p>Fuqaroning tushuntirishlari, guvohlarning ko\u2018rsatuvlari, foto va videoyozuvlar hamda boshqa tegishli materiallar ishning haqiqiy holatlarini aniqlashda ahamiyatga ega bo\u2018lishi mumkin.<\/p>\n<p>Shuning uchun dalillarni xolis baholash va ishning barcha ahamiyatli holatlarini aniqlash qonuniy qaror qabul qilishning muhim sharti hisoblanadi.<\/p>\n<p>Kodeksning 294-moddasi \u2014 ma\u2019muriy javobgarlikka tortilayotgan shaxsning huquqlari<\/p>\n<p>Ma\u2019muriy javobgarlik to\u2018g\u2018risidagi kodeksning 294-moddasi ma\u2019muriy javobgarlikka tortilayotgan shaxsning protsessual huquqlarini belgilaydi.<\/p>\n<p>Ushbu moddaga muvofiq, shaxs:<\/p>\n<ul>\n<li>ish materiallari bilan tanishishga;<\/li>\n<li>izohlar berishga;<\/li>\n<li>dalillar keltirishga;<\/li>\n<li>o\u2018z iltimosini bayon etishga;<\/li>\n<li>ishni ko\u2018rib chiqish vaqtida advokatning yuridik yordamidan foydalanishga;<\/li>\n<li>o\u2018z ona tilida so\u2018zlashga va tarjimon xizmatlaridan foydalanishga;<\/li>\n<li>ish yuzasidan chiqarilgan qaror ustidan shikoyat berishga haqli.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Mazkur huquqlar fuqaroga o\u2018z pozitsiyasini bildirish, o\u2018ziga nisbatan bildirilgan ayblov yuzasidan tushuntirish berish va o\u2018z manfaatlarini himoya qilish imkonini beradi.<\/p>\n<p>Shu munosabat bilan ma\u2019muriy ishni ko\u2018rib chiquvchi organ shaxsning qonuniy huquqlarini ta\u2019minlashi va ishni xolis hal etish uchun zarur<br \/>\nshart-sharoitlarni yaratishi lozim.<\/p>\n<p>Aybsizlik prezumpsiyasining amaliy ahamiyati<\/p>\n<p>Aybsizlik prezumpsiyasining amal qilishi faqat nazariy huquqiy qoida emas, balki ma\u2019muriy ishlarni ko\u2018rib chiqishda amal qilinishi zarur bo\u2018lgan muhim kafolatdir.<\/p>\n<p>Amaliyotda ayrim hollarda huquqbuzarlik sodir etilganligi haqidagi dastlabki ma\u2019lumotlar yetarlicha tekshirilmasdan xulosa chiqarish xavfi mavjud bo\u2018lishi mumkin. Bunday holatlarning oldini olish uchun har bir ishning haqiqiy holatlari qonunchilik talablariga muvofiq aniqlanishi kerak.<\/p>\n<p>Masalan, yo\u2018l harakati qoidalarini buzganlik holati yuzasidan fuqaroga nisbatan ma\u2019muriy bayonnoma rasmiylashtirildi, deb tasavvur qilaylik. Fuqaro esa huquqbuzarlikni sodir etmaganligini bildirib, videokuzatuv yozuvlarini tekshirishni so\u2018radi.<\/p>\n<p>Bunday vaziyatda fuqaroning vajlari va taqdim etgan materiallari ish uchun ahamiyatli bo\u2018lsa, ular belgilangan tartibda tekshirilishi va ularga huquqiy baho berilishi lozim.<\/p>\n<p>Agar taqdim etilgan dalillar ish holatlarini aniqlashga yordam bersa, ularni inobatga olish qonuniy va asosli qaror qabul qilishga xizmat qiladi.<\/p>\n<p>Shuningdek, bayonnomaning rasmiylashtirilganligi o\u2018z-o\u2018zidan shaxsning aybdorligi uzil-kesil aniqlanganligini anglatmaydi. Bayonnoma ish materiallaridan biri bo\u2018lib, undagi ma\u2019lumotlar boshqa ahamiyatli holatlar bilan birgalikda baholanishi kerak.<\/p>\n<p>Demak, aybsizlik prezumpsiyasining amal qilishi ma\u2019muriy ishlarni ko\u2018rib chiqishda bir tomonlama yondashuvga yo\u2018l qo\u2018ymaslik, fuqarolarning huquqlarini himoya qilish va adolatli qaror qabul qilish uchun muhimdir.<\/p>\n<p>Aybsizlik prezumpsiyasi va fuqarolarning o\u2018z huquqlarini himoya qilish imkoniyatlari<\/p>\n<p>Ma\u2019muriy huquqbuzarlik to\u2018g\u2018risidagi ish yuritilayotganda fuqarolar o\u2018zlariga berilgan protsessual huquqlardan foydalanishlari muhim ahamiyatga ega.<\/p>\n<p>Avvalo, shaxs o\u2018ziga nisbatan qanday huquqbuzarlik sodir etganlik haqida ish yuritilayotganini tushunishi, ish materiallari bilan tanishishi va o\u2018z tushuntirishlarini berish imkoniyatiga ega bo\u2018lishi lozim.<\/p>\n<p>Agar fuqaro ishni ko\u2018rib chiqish jarayonida qonun talablariga rioya etilmagan deb hisoblasa, u qonunchilikda belgilangan tartibda o\u2018z e\u2019tirozlarini bildirishi, tegishli dalillarni taqdim etishi va vakolatli organga iltimosnoma kiritishi mumkin.<\/p>\n<p>Zarur hollarda advokatning yuridik yordamidan foydalanish ham fuqaroning qonuniy huquqlarini himoya qilishga xizmat qiladi.<\/p>\n<p>Bundan tashqari, ma\u2019muriy ish yuzasidan qabul qilingan qarordan norozi bo\u2018lgan shaxs qonunchilikda belgilangan tartib va muddatlarda shikoyat berish huquqiga ega.<\/p>\n<p>Fuqarolarning mazkur huquqlardan xabardor bo\u2018lishi ularning huquqiy madaniyatini yuksaltirish, ma\u2019muriy ish yuritish jarayonida qonuniylikni ta\u2019minlash va huquqbuzarliklarning oldini olishga yordam beradi.<\/p>\n<p>Aybsizlik prezumpsiyasini ta\u2019minlashda vakolatli organlarning mas\u2019uliyati<\/p>\n<p>Ma\u2019muriy huquqbuzarlik ishlarini yurituvchi organlar va mansabdor shaxslar qonunchilikda belgilangan vakolatlar doirasida ish olib borishlari shart.<\/p>\n<p>Ular ishni ko\u2018rib chiqish jarayonida quyidagi talablarga rioya etishlari muhim:<\/p>\n<ul>\n<li>ish holatlarini har tomonlama, to\u2018liq va ob\u2019ektiv o\u2018rganish;<\/li>\n<li>dalillarni qonun talablariga muvofiq to\u2018plash va baholash;<\/li>\n<li>ma\u2019muriy javobgarlikka tortilayotgan shaxsning qonuniy huquqlarini ta\u2019minlash;<\/li>\n<li>shaxsning tushuntirishlari va iltimosnomalariga belgilangan tartibda munosabat bildirish;<\/li>\n<li>qabul qilinayotgan qarorning qonuniyligi va asosliligini ta\u2019minlash.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ushbu talablarga rioya qilinishi ma\u2019muriy ish yuritishda qonuniylik va adolatni mustahkamlashga xizmat qiladi.<\/p>\n<p>Shuningdek, fuqarolarning huquqlarini himoya qilish bilan bir qatorda, haqiqatan sodir etilgan huquqbuzarliklarga nisbatan qonunchilikda belgilangan choralarni qo\u2018llash ham muhimdir.<\/p>\n<p>Zero, qonuniylik prinsipi bir vaqtning o\u2018zida ham shaxsning huquqlarini himoya qilishni, ham huquqbuzarliklarga qonuniy baho berishni talab qiladi.<\/p>\n<p><strong>Jinoyat ishlari bo\u2018yicha <\/strong><\/p>\n<p><strong>Uzun tuman sudining tergov sudyasi \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>A.Alikulov<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Huquqiy demokratik davlatda insonning huquq va erkinliklarini himoya qilish, uning sha\u2019ni va qadr-qimmatini hurmat qilish hamda har qanday huquqiy masalani qonun asosida hal etish ustuvor ahamiyatga ega. Ayniqsa, shaxsni ma\u2019muriy huquqbuzarlik sodir etganlikda ayblash va unga nisbatan jazo qo\u2018llash jarayonida qonuniylik, adolat va xolislik prinsiplariga qat\u2019iy rioya qilinishi lozim. Aybsizlik prezumpsiyasi inson huquqlarini ta\u2019minlashga xizmat &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22109,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22210"}],"collection":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22210"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22211,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22210\/revisions\/22211"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}