O\u2018zbekistonda sud-huquq tizimini isloh qilish so\u2018nggi yillarda davlat siyosatining ustuvor yo\u2018nalishlaridan biriga aylandi. Bu jarayonning asosiy maqsadi faqat sudlar faoliyatini tashkiliy jihatdan o\u2018zgartirish emas, balki insonning huquq va erkinliklarini sud orqali samarali himoya qilish, sud mustaqilligini mustahkamlash, odil sudlov sifatini oshirish va fuqarolarning sudga bo\u2018lgan ishonchini kuchaytirishdan iborat. 2026 yilda ushbu jarayon yangi bosqichga ko\u2018tarildi. 2026 yil 14 avgustda Prezidentning \u201cOdil sudlov \u2014 2030\u201d strategiyasi tasdiqlanib, 2026\u20132028 yillarga mo\u2018ljallangan Harakatlar dasturi qabul qilindi.<\/p>\n
Strategiyada 57 ta vazifa, 160 ta aniq chora-tadbir va 2030 yilgacha erishilishi lozim bo\u2018lgan 33 ta asosiy maqsad belgilandi. \u201cOdil sudlov \u2014 2030\u201d \u2014 sud tizimi rivojida yangi bosqich Yangi strategiya sud-huquq sohasidagi islohotlarni bir nechta muhim yo\u2018nalish asosida davom ettirishni nazarda tutadi.<\/p>\n
Ular orasida:<\/p>\n
\u2022 xalqchil sud;<\/p>\n
\u2022 sud mustaqilligi va inson huquqlarining ustuvorligi;<\/p>\n
\u2022 asoslangan va sifatli sud qarorlarini ta\u2019minlash;<\/p>\n
\u2022 yuksak kasbiy va axloqiy talablarga javob beradigan sudyalar korpusini shakllantirish;<\/p>\n
\u2022 raqamli odil sudlov;<\/p>\n
\u2022 xalqaro standartlarni milliy sud amaliyotiga joriy etish kabi ustuvor yo\u2018nalishlar belgilangan.<\/p>\n
Bu yondashuvning muhim jihati shundaki, sud tizimidagi islohotlarning yakuniy natijasi avvalo fuqaro hayotida namoyon bo\u2018lishi kerak: inson sudga murojaat qilganda ortiqcha ovoragarchilikka duch kelmasligi, ishi o\u2018z vaqtida ko\u2018rilishi va qabul qilingan qarorning qonuniyligi hamda asoslanganligiga ishonch hosil qilishi lozim.<\/p>\n
Sud qarorlarini qayta ko\u2018rish tizimida muhim o\u2018zgarish \u201cOdil sudlov \u2014 2030\u201d strategiyasida sud qarorlarini qayta ko\u2018rib chiqish mexanizmlarini takomillashtirishga alohida e\u2019tibor qaratilgan. 2027-yil 1-iyuldan umumyurisdiksiya va ma\u2019muriy sud yo\u2018nalishlarida ishlarni qayta ko\u2018rib chiqish vakolatiga ega bo\u2018lgan, hududi bir nechta ma\u2019muriy-hududiy birliklarni qamrab oladigan hududlararo sudlar tashkil etilishi belgilangan.<\/p>\n
Bu o\u2018zgarish sud qarorlarini qayta ko\u2018rib chiqishda xolislikni oshirish va sud instansiyalari o\u2018rtasidagi vakolatlarni yanada aniq belgilashga qaratilgan. Shuningdek, viloyat sudlarida apellyatsiya va kassatsiya instansiyalari saqlanib, taftish instansiyasi vakolatlarini hududlararo sudlarga berish nazarda tutilgan. Sudlar fuqarolarga yanada yaqinlashadi Fuqarolarning sudga murojaat qilish imkoniyatini kengaytirish ham islohotlarning muhim qismi hisoblanadi.<\/p>\n
Strategiyaga muvofiq, 2027\u20132030 yillarda aholi soni, ishlar hajmi, sudyalarning ish yuklamasi va hududiy xususiyatlar inobatga olingan holda fuqarolik ishlari bo\u2018yicha tuman va shahar sudlarini bosqichma-bosqich tashkil etish nazarda tutilgan. Bunday yondashuvning asosiy maqsadi \u2014 fuqaroning odil sudlovga erishish imkoniyatini hududiy jihatdan ham kengaytirishdir. \u201cRaqamli odil sudlov\u201d \u2014 sud tizimining kelajagi Sud jarayonlarini raqamlashtirish bugungi islohotlarning eng muhim yo\u2018nalishlaridan biri bo\u2018lib qolmoqda.<\/p>\n
\u201cOdil sudlov \u2014 2030\u201d strategiyasi doirasida:<\/p>\n
\u2022 my.sud.uz portali va uning mobil ilovasini takomillashtirish;<\/p>\n
\u2022 sudlarga murojaatlarning kamida 50 foizini elektron shaklda qabul qilish; \u2022 sud majlislarining 100 foizini audioyazuv orqali qayd etish;<\/p>\n
\u2022 Oliy sud axborot tizimlaridan foydalanuvchilar sonini kamida 5 baravar oshirish kabi maqsadlar belgilangan.<\/p>\n
Raqamlashtirishning ahamiyati faqat qog\u2018ozbozlikni kamaytirish bilan cheklanmaydi. Elektron sud jarayonlari inson omilini kamaytirish, ma\u2019lumotlarni tezkor almashish, protsessual harakatlarni qayd etish va sud ishlarini yuritish samaradorligini oshirish imkonini beradi. Sud ma\u2019murchiligi instituti joriy etiladi Sudyalarni odil sudlovni amalga oshirishga bevosita daxldor bo\u2018lmagan tashkiliy vazifalardan ozod qilish maqsadida 2028-yildan \u201csud ma\u2019murchiligi\u201d institutini joriy etish rejalashtirilgan.<\/p>\n
Bu yondashuv sudyaning asosiy e\u2019tiborini sud ishini qonuniy, xolis va sifatli ko\u2018rishga qaratish imkonini kengaytirishga qaratilgan. Sudyalar mustaqilligi va kasbiy mas\u2019uliyati Sud mustaqilligi odil sudlovning asosiy kafolatlaridan biridir. 2025-yil 24-noyabrda qabul qilingan PF\u2013227-son Prezident farmoni bilan sudyalar hamjamiyati organlari faoliyati samaradorligi va ochiqligini oshirish, sud mustaqilligi kafolatlarini kuchaytirishga qaratilgan yangi tartiblar belgilandi. Xususan, sudyalarni navbatdagi 10 yillik muddatga tayinlash yoki saylash tartibi bekor qilinib, sudyalik lavozimiga nomzodni dastlab 5 yil muddatga, keyinchalik muddatsiz davrga tayinlash yoki saylash tartibi belgilandi. Sudyalarning kasbiy faoliyatini baholashda halollik, kasbiy layoqat va sudyalik odobi talablariga rioya qilish mezonlariga ham alohida e\u2019tibor qaratilmoqda. Sud ishlariga aralashishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi Sudyaning mustaqilligi va daxlsizligini ta\u2019minlash bilan bir qatorda sud ishlarini hal etishga tashqi ta\u2019sir o\u2018tkazishning oldini olish ham muhim vazifadir.<\/p>\n
2026-yil 11-sentabrda qabul qilingan O\u2018RQ\u20131176-son Qonun bilan Jinoyat kodeksiga sud ishlarini hal etishga aralashganlik uchun javobgarlikni aniqlashtiruvchi o\u2018zgartish kiritildi. Unga ko\u2018ra, muayyan ishni har tomonlama, to\u2018la va xolis ko\u2018rib chiqishga to\u2018sqinlik qilish yoki adolatsiz sud hujjati qabul qilinishiga erishish maqsadida sudya yoki xalq maslahatchisiga qonunga xilof ravishda ta\u2019sir o\u2018tkazish uchun 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari, 1 yildan 3 yilgacha ozodlikni cheklash yoki 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi belgilandi. Qonun 2026 yil 12 sentabrdan kuchga kirgan.<\/p>\n
Bu norma sud ishlarini hal etishga aralashishga nisbatan huquqiy munosabatning yanada aniqlashtirilganini ko\u2018rsatadi. Sudga hurmatsizlikka qarshi huquqiy mexanizm kuchaytirildi O\u2018RQ\u20131176-son Qonun bilan Ma\u2019muriy javobgarlik to\u2018g\u2018risidagi kodeksga ham qo\u2018shimcha kiritilib, sud binosida tartibni buzish tarzida sudga hurmatsizlik qilish uchun ma\u2019muriy javobgarlik belgilandi. Avvalgi tartibda sudga hurmatsizlik uchun javobgarlik asosan sud majlisi vaqtida tartibni buzish bilan bog\u2018liq edi.<\/p>\n
Yangi norma sud binosidagi tartibni ta\u2019minlash mexanizmlarini ham kengaytirdi. Sudga hurmat \u2014 faqat sudyaga nisbatan hurmat emas. Bu odil sudlov jarayoniga, taraflarning huquqlariga va sud qarorining qonuniy kuchiga hurmatdir. Sud tizimida korrupsiyaga qarshi komplaens nazorati Sud tizimida ishonchni ta\u2019minlashda halollik va korrupsiyaga murosasiz munosabat muhim ahamiyatga ega.<\/p>\n
2026-yilda sudlarda korrupsiyaviy xavf-xatarlarni aniqlash va baholash, manfaatlar to\u2018qnashuvining oldini olish, ichki nazorat mexanizmlarini kuchaytirishga qaratilgan choralar belgilandi. Jumladan, sud tizimida korrupsiyaning oldini olish va manfaatlar to\u2018qnashuvini aniqlash hamda tartibga solishga mas\u2019ul Komplaens nazorati xizmatini tashkil etish nazarda tutildi. Bundan tashqari, 2026-yil 22-iyundagi O\u2018RQ\u20131155-son Qonun bilan korrupsiyaga qarshi kurashish sohasida yangi huquqiy mexanizmlar, jumladan korrupsiyaga oid xavf-xatarlarni aniqlash va baholash, xavf-xatarlar xaritasini shakllantirish hamda korrupsiyaga oid jinoyatlarda aybdor deb topilgan shaxslarning elektron reestrini yuritishga oid normalar kiritildi.<\/p>\n
Qonun 2026 yil 23 iyundan kuchga kirgan. Konstitutsiyaviy sud faoliyati ham raqamlashtirilmoqda Konstitutsiyaviy odil sudlovning imkoniyatlarini kengaytirish ham sud-huquq islohotlarining muhim qismi hisoblanadi. Konstitutsiyaviy sud faoliyatini takomillashtirishga qaratilgan chora-tadbirlarda fuqarolar va yuridik shaxslarning konstitutsiyaviy odil sudlovga erishish imkoniyatlarini kengaytirish, murojaatlarni ko\u2018rib chiqish tartibini soddalashtirish, ortiqcha byurokratik to\u2018siqlarni kamaytirish va sud ishlarini raqamlashtirish vazifalari belgilangan. Sud hujjatlari ijrosida ham raqamli texnologiyalar kengaymoqda Odil sudlovning samarasi faqat sud qarorini qabul qilish bilan emas, balki uning o\u2018z vaqtida va to\u2018liq ijro etilishi bilan ham belgilanadi.<\/p>\n
2026-yilda sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish tizimini raqamlashtirish, inson omilini kamaytirish va sun\u2019iy intellekt texnologiyalarini joriy etishga qaratilgan chora-tadbirlar belgilandi. Jumladan, kelgusida ijro ishlarining muayyan qismini davlat ijrochisining bevosita aralashuvisiz amalga oshirish imkoniyatlarini kengaytirish maqsad qilingan.<\/p>\n
Yagona sud amaliyotini ta\u2019minlashga e\u2019tibor Qonunning bir xil qo\u2018llanilishi fuqarolarning sudga bo\u2018lgan ishonchini ta\u2019minlovchi muhim omillardan biridir. Shu maqsadda \u201cOdil sudlov \u2014 2030\u201d strategiyasi doirasida Oliy sud Rayosati qarorlarini qamrab oladigan ochiq **\u00abPretsedentlar reestri\u00bb**ni yuritish belgilangan. Bu sud amaliyotida huquq normalarini bir xil qo\u2018llashga ko\u2018maklashishi va sudyalar hamda amaliyotchi huquqshunoslar uchun huquqiy pozitsiyalardan foydalanish imkoniyatini oshirishi ko\u2018zda tutilgan.<\/p>\n
Mediatsiya va yarashuv institutlari rivojlantiriladi Barcha nizolarni faqat sud qarorini kutish orqali hal qilish shart emas. Mediatsiya va yarashuv mexanizmlarini kengaytirish orqali taraflarga nizoni o\u2018zaro kelishuv asosida hal qilish imkoniyatlarini oshirish ham sud-huquq islohotlarining yo\u2018nalishlaridan biri sifatida belgilangan. Bu, o\u2018z navbatida, nizolarni tezroq hal qilish, taraflarning manfaatlarini hisobga olish va sudlarga tushadigan ish hajmini maqbullashtirishga xizmat qilishi mumkin. Bugungi sud-huquq islohotlarini faqat sudlar tuzilmasidagi o\u2018zgarishlar sifatida baholash to\u2018g\u2018ri emas.<\/p>\n
Ularning mazmun-mohiyati ancha keng. Gap, avvalo, insonning huquqi sudda qanday himoya qilinayotgani, sudya qanchalik mustaqil qaror qabul qila olishi, sudga murojaat qilish qanchalik qulayligi, sud qarorlari qanchalik asoslanganligi, sud hujjatlari qanday ijro etilayotgani va sud tizimi jamiyat oldida qanchalik ochiq ekani haqida bormoqda.<\/p>\n
\u201cOdil sudlov \u2014 2030\u201d strategiyasi bilan bu jarayon 2030 yilgacha bo\u2018lgan aniq maqsad va vazifalar bilan yangi bosqichga olib chiqilmoqda. Shu ma\u2019noda sud-huquq sohasidagi islohotlarning eng muhim mezoni qabul qilingan hujjatlar soni emas, balki fuqaroning o\u2018z huquqi sud orqali ishonchli, xolis va samarali himoya qilinganini his etishidir. Huquqiy madaniyat \u2014 odil sudlovning muhim tayanchi Fuqarolar o\u2018z huquqlarini bilishi, sudga murojaat qilish tartibidan xabardor bo\u2018lishi, sud jarayonida o\u2018z huquq va majburiyatlarini anglashi ham sud-huquq islohotlarining amaliy samaradorligiga bevosita ta\u2019sir qiladi. Qonun ustuvorligi \u2014 adolatli jamiyatning poydevori. Sud mustaqilligi \u2014 odil sudlovning kafolati. Inson huquqlari \u2014 sud-huquq islohotlarining bosh mezoni.<\/p>\n
Jinoyat ishlari bo\u2018yicha <\/strong><\/p>\n Uzun tuman sudining devonxona mudiri <\/strong><\/p>\n Z.Abdimuratov<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O\u2018zbekistonda sud-huquq tizimini isloh qilish so\u2018nggi yillarda davlat siyosatining ustuvor yo\u2018nalishlaridan biriga aylandi. Bu jarayonning asosiy maqsadi faqat sudlar faoliyatini tashkiliy jihatdan o\u2018zgartirish emas, balki insonning huquq va erkinliklarini sud orqali samarali himoya qilish, sud mustaqilligini mustahkamlash, odil sudlov sifatini oshirish va fuqarolarning sudga bo\u2018lgan ishonchini kuchaytirishdan iborat. 2026 yilda ushbu jarayon yangi bosqichga ko\u2018tarildi. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22085,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22082"}],"collection":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22082"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22082\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22086,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22082\/revisions\/22086"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22082"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22082"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22082"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}