Jinoyat kodeksi maxsus qismining zaruriy belgisi tugallangan jinoyatlarni o\u2018z ichiga oladi. Lekin amaliyotda ko\u2018p uchraydigan jinoiy xatti-harakatlar aybdorning ixtiyori va ixtiyoriga bog\u2018liq bo\u2018lma\u00adgan hollarda maqsad oxiriga yetkazilmaydi. Shaxs qurolni egallash vaqtida ushlansa, jinoyat quroli, kvartirani buzish vaqtida va boshqa holatlarda jinoyat qasddan amalga oshiriladi. Qonunchilikda, sud amaliyotida, jinoyat huquqi nazariyasidagiga o\u2018xshab jinoyat bos\u00adqichlari ko\u2018proq qasddar sodir qilingan jinoyatlardan iborat. Jinoyat sodir etish bosqichlari- bu turli xil bosqichlarda aybdorning xatti-harakatlari sifatini, qilmish qasdning turli holatlarini xarakterini izoxlaydi.<\/p>\n
Qonunda jinoyat bosqichlari 3 ta deyilgan<\/strong>:<\/p>\n tugallangan jinoyatlar;<\/p>\n jinoyatga tayyorgarlik;<\/p>\n jinoyatga suiqasd.<\/p>\n Tugallangan jinoyatlar agar voyaga yetgan shaxslar tomonidan sodir etilsa jinoyatning barcha belgilarini tashkil etadi deyilgan. Jinoyat kodeksida subyektning miyada qasdning birdan paydo bo\u2018li\u00adshi: janjal vaqtida o\u2018ldiradigan darajada pichoqni taqishi. Qachon jinoiy chilmish hamma bosqichlarda amalga oshirilishi mumkin: shaxs boshida puxta tayyorlanadi, masalan, o\u2018g\u2018irlikda (tayyorlov) keyin xatarni bartaraf etadi (suiqasd) va oxirida mol-mulk o\u2018g\u2018irlana\u00addi. Bu yerda tayyorlov va suiqasd bosqichi tugallangan jinoyatlarni singdiradi.<\/p>\n Tugallangan jinoyatlarni qonuniy xarakteri obyektiv tomoniga bog\u2018liqligi bilan ifodalanadi. Tulallangan jinoyatlar kutilgan natijaga erishmaslikdan guvohlik beradi, maqsadning aniqligi harakatning boshlanishi va bajarilishi natijasi, normani dispozitsiyasida beriladi. Bularni jinoyat tuzilishi tarkibida kelgusi qonunimizda inobatga olinadi. Moddiy tarkibli jinoyatlar tarkibi jinoyat boshlangan paytdan oxirigacha tugallangan hisoblanadi. Masalan, talonchilikda moddiy zarar yetkazilishi shart. (mol-mulk olinsa va aybdor haqiqiy imkoniyatlaridan kelib chiqib idrok qiladi).<\/p>\n Formal tarkibli jinoyatlarda tugallangan jinoyatlar dispozitsiyasida ko\u2018rsatilgan bo\u2018ladi, bu mazmuniga ta\u2019sir qilmaydi, subyektning ko\u2018zlangan natijaga erishishi ahamiyatsiz. Masalan, bosqin\u00adchilik jinoyatida zo\u2018rlik ishlatish bilan hujum qilinadi, bu sog\u2018liq va hayot uchun xavfli yoki bosqinchilik harakatini sodir etib, zo\u2018rlik ishlatish bilan jinoyat tugallangan hisoblanadi.<\/p>\n Jinoyat kodeksi 25-moddasiga ko\u2018ra tugallangan jinoyatlarni barchasi jamiyat uchun xavfli bo\u2018lib, JK maxsus qismi bilan kvalifikatsiya qilinadi.<\/p>\n Jinoyat kodeksining 25-moddasida ko\u2018rsatilishicha, tugallanmagan jinoyatlar, jinoyatga tayyorgarlik va jinoyatga suiqasdda ifodalanadi. Tayyorgarlik va suiqasd obyekttiv belgilari bilan chegaralanadi. Subyektiv tomondan esa faqat to\u2018g\u2018ri qasd bilan ifodalanadi. Tayyorgarlik va suiqasdda jinoyatni sodir etishni imkoni bo\u2018lmaydi, jinoyat ehtiyotsizlikdan yoki egri bilvosita qasdda ifodalanadi.<\/p>\n Tugallanmagan jinoyatlarda jinoiy javobgarlik masalalari<\/strong> JK maxsus qismida ko\u2018rsatilganidek, nazarda tutilgan javobgarlik tugallangan jinoyatlarda ham JK 25-moddasi bilan ifodalanadi.<\/p>\n Jinoyatga tayyorgarlik ko\u2018rish- bu izlanishdir. Jinoyat sodir etish uchun jinoyat qurolini tayyorlash yoki uni moslashtirish jinoyatchilar guruhini izlash, shu jinoyatni sodir etishga kelishish yoki qasddan sharoit yaratishni jinoyat sodir etuvchi shaxsning o\u2018ziga bog\u2018liq bo\u2018lmagan hollarda jinoyatni oxiriga yetkazilmaganligi tushuniladi.<\/p>\n Shaxsning qasddan qilinadigan jinoyatni sodir etishi yoki yashirishi uchun shart-sharoit yaratuvchi qilmishi o\u2018ziga bog\u2018liq bo\u2018lma\u00adgan holatlarga ko\u2018ra sodir etilishi boshlangunga qadar to\u2018xtatilgan bo\u2018lsa, bunday qilmish jinoyatga tayyorgarlik ko\u2018rish deb topiladi.<\/p>\n Birinchidan, jinoyat sodir etishga \u201ctayyorlanish\u201d tushunchasi negizida konkret harakat yotibdi. Demak, jinoyatga tayyorgarlik vaqtida shu jinoyatni sodir etish uchun shunchalmk niyat emas, balki haqiqiy harakat turadi. Lekin bu harakatlar jinoyat qonuni bilan muhofaza qilinuvchi jamiyatga xavfi yo\u2018q. Jinoyat sodir etish natijasini yaratadi. Bu harakatlar ma\u2019lum vaqt va masofa o\u2018rtaligini talab qiladi.<\/p>\n Keyingi o\u2018ziga xos belgisi- jinoyat oxirigacha sodir etilmagan, jinoyatchiga bog\u2018liq bo\u2018lmagan holatga (yangi qiyinchiliklar paydo bo\u2018lgan, kuchaytirilgan quriqlov, huquqni muhofaza qilish organlarini nazariga tushsa va boshqalar).<\/p>\n Suiqasddan sodir etilga jinoyatlar uchta obyektiv belgisi mavjud<\/strong>:<\/p>\n suiqasd qilinganda suiqasdning obyektiv tomoni rivojlanadi, jinoyat sodir etish, masalan, o\u2018g\u2018ri o\u2018ziga tegishli bo\u2018lmagan mulkni o\u2018g\u2018irlash uchun birovni xonadoniga kiradi, qotillik sodir etadi va hokazo. Ushbu belgi bilan suiqasd tayyorgarlikdan chegaralanadi.<\/p>\n suiqasd qilinganda obyektv tomon to\u2018liq rivojlanmaydi. Jinoyatni tarkibiga ko\u2018ra konstruksiyani tashkil topishidan jinoyatni to\u2018liq amalga oshmaganligi yoki jinoiy holatlarni kelib chiqmaganligida belgilanadi. Masalan, rahbar lavozimida ishlab turgan shaxsga pora berishga harakat qilishda lekin rahbarning pora olmasligi, o\u2018ldirishga qasd qilib otishi, lekin o\u2018lmasdan yarador bo\u2018lib qolishi.<\/p>\n Ko\u2018rilayotgan belgilar suiqasd qilish tugallangan jinoyat bilan ajralib turadi. Bu qonuniy tuzilish tarkibiga ko\u2018ra belgilanadi. Moddiy tarkibli jinoyatlarning qonun bilan belgilangan jinoyatning obyektiv tomonidan oqibat talab qilish bilan belgilanadi. Formal tarkibli jinoyatlarda qonunda nazarda tutilgan obyektiv tomondan jinoyat sodir etmaganligi hamma harakatlarni amalga oshirmaganligida ifodalanadi.<\/p>\n qasddan sodir etilayotgan jinoyat shaxsga bog\u2018liq bo\u2018lmagan holatlarga ko\u2018ra oxiriga yetkazilmaydi, bu holatlar quyidagilar: jinoyatchi xonadonga kirish vaqtida ushlanadi, o\u2018q otuvchi qurolning osechka berilishi yoki o\u2018q nishonga tegmasligi. Bu holatlar jinoyatchini ixtiyoriga bog\u2018liq bo\u2018lmagan holatlardir. Manashunisi bilan jinoyatdan ihtiyoriy qaytishdan farqlanadi.<\/p>\n Demak jinoyatni sodir etish bo\u2018yicha yukorida keltirilgan 3 ta obyektiv belgilar xizmat rolini bajaradi: Belgilangan bosqichga baho berilishi bir vaqtda yondash tushunchadan chegaralaydi, (jinoyatga tayyorgarlik ko\u2018rish, jinoyatni oxiriga yetkazish, jinoyatdan ixtiyoriy qaytish).<\/p>\n Jinoyat sodir etishning subyektiv tomoni to\u2018g\u2018ri kasd bilan belgilanadi. Jinoyatga tayyorgarlik ko\u2018rish bilan birgalikda maqsadli faoliyatni qamrab oladi. Jinoyat sodir etgan shaxs jinoyat qilganligini anglaydi, jamiyat uchun xavfli bo\u2018lishini ko\u2018ra biladilar va oxiriga yetkazishga harakat qiladi.<\/p>\n Jinoyat qodeksida jinoyat sodir etilishi bo\u2018yicha jinoyatni belgilayotganda uning turlarini belgilamaydi. Nazariyada hamda sud amaliyotida jinoyatni bir necha xilini ko\u2018rsatilgan: tugallangan, tugallanmagan, yaroqsiz suiqasd.<\/p>\n Tugallangan suiqasd (tugallangan jinoyat bilan adashtirmaslik kerak) \u2013 bu jinoyat sodir etish uchun va oxiriga yetkazish uchun jinoyatchi tomonidan ishlarni amalga oshirish holatini bajaruvchi ammo u natijada jinoyatchiga bog\u2018liq bo\u2018lmagan holatlarga binoan amalga oshmaganligini masalan, jinoyatchi qotillik sodir qiladi bu holat bilan jabirlanuvchi o\u2018limi uchun hamma choralarni ko\u2018radi, lekin otish paytida ballistika qonunlariga rioya qilmasligi, qo\u2018li titrashi yoki jabirlanuvchi harakatlanishi natijasidajabirlanuvchi yaralanadi, hayotdan ko\u2018z yummaydi yoki o\u2018q nishonga tegmaydi, bu harakat\u00adlarni barchasi tugallangan suqasd holatida amalga oshiriladi.<\/p>\n Tugallanmagan suiqasd \u2013 bu jinoyat sodir etuvchi tomonidan jinoyatni oxiriga yetkazish uchun zarur bo\u2018lgan holatlarni amalga osh\u00admaganligi. Masalan, o\u2018g\u2018ri omborxonadan moddiy boyliklarni o\u2018g\u2018ir\u00adlashga harakat qiladi, ammo bu harakat amalga oshmaydi. Chunki qulf\u00adlarni ochish uchun tayyorlangan moslamalar uni ocha olmaydi. O\u2018ldirish uchun, tugallangan jinoyat deb quyidagi holatga baho beriladi. Suiqasd qiluvchi jabrlanuvchiga nisbatan qurolni nuqtalib turganda quroldan o\u2018q otilmasligi yoki shu paytda yo\u2018lovchi tomonidan qo\u2018liga urilib tushib ketishi va xakazo.<\/p>\n Jinoyat ishtirokchilarining qilmishini kvalifikatsiya qilish<\/strong><\/p>\n Hozirgi kunda jinoyat huquqida dolzarb mavzulardar biri hisoblangan jinoyatda ishtirokchilikka qarshi siyosiy ko\u2018rash olib borilmoqda. Ishtirokchilikdp jinoyatilikni sodir etishda uyushgan guruh ahamiyatlidir. Bunday jinoyatlar jamiyat uchun xavfli, qo\u2018pol, qurol ishlatish bilan jinoyat sodir etish kam uchraydi. Shuning uchun ham yangi jinoyat kodeksida uyushgan jinoyatchilikka javobgarlik tartibi tizimi va meyorlari aniq ko\u2018rsatiladi.<\/p>\n Jinoyat kodeksining 27-moddasida jinoyatda ishtirokchilik tushunchasi berilgan, unga ko\u2018ra ikki yoki undan ortiq shaxsning qasddan jinoyat sodir etishda birgalashib qatnashishiga aytiladi. Qonunchilikdagi bunday kichkina ta\u2019rifga ko\u2018ra obyektiv va subyektiv belgilar tartibga solinmog\u2018i lozim.<\/p>\n Ishtirokchilikning asosiy tuzilishi tushunchasi ishtirokchilik turlari, shakllari va ishtirokchilikda jinoiy javobgarlikni belgilanishini ko\u2018rsatadi.<\/p>\n Obyektiv tomondan ishtirokchilikda sifat va miqdor belgilari o\u2018ziga xosdir. Miqdor belgisiga ko\u2018ra 2 yoki undan ortiq shaxsni birgalashib jinoyat sodir etishi ko\u2018rsatiladi. Jinoyatda ishtirokchilikda ishtirokchi shaxslarning yoshi ahamiyatli ya\u2019ni sodir etgan jinoyatlariga yarasha jazo belgilashda uyushgan jinoyatchilarni zimmasiga yuklatilgan vazifa ko\u2018rsatiladi. Xar qanday yoshdagi shaxs ham jinoyatda ishtirokchi bo\u2018la olmaydi. Masalan, voyaga yetgan shaxs 13 yoshli bolani o\u2018g\u2018irlik jinoyati sodir qilishga jalb qildi. Bunday hollarda jinoyat huquqi bo\u2018yicha ishtirokchilik deb tan olinmaydi.<\/p>\n Sifat belgisi- bunda uyushib ishtirok etgan shaxs jinoyatni subyekti bo\u2018ladi. Uyushgan ishtirokchilikda faoliyat ishtirokchilarining barchasini roziligida amalga oshiriladi. Ular jinoyat sodir etishga qattiq birlashadilar, bir-birini to\u2018ldiradilar: bir shaxs o\u2018g\u2018irlik qilishga boshqasini jalb qiladi, boshqasi jinoyat qurolini yasaydi, uchinchisi jinoyat qurolini ishlatadi, o\u2018g\u2018irlikni sodin etadi.<\/p>\n Keyin jinoiy uyushma aniq jinoiy natijaga erishishini mo\u2018l\u00adjallaydi. Ishtirokchilikda shaxslarni bir maqsad birlashtirmaydi, ya\u2019ni ularni maqsadi boshqa boshqa bo\u2018lishi mumkin, ammo ularni na\u00adtija birlashtiradi. Masalan, biznesdagi raqobatchisini o\u2018ldirish uchun buyurtmachi topshiriq beradi, bajaruvchi bo\u2018lsa ishi uchun pul talab qiladi. Ammo jinoiy natija bitta odam o\u2018ldirish. Oxir oqi\u00adbat uyushga jinoyatchilikda ular faoliyat olib borishga birlashadilar va aniq jinoiy natija asosida aloqa olib boradilar. Ishtirokchilikda asosiy aloqa yoyish va uni qabul qilish asosiy ehtiyojidir. Lekin bu uning turlanishiga olib keladi, tashkilotchi, dalolatchi, yordamchilar faoliyati o\u2018rtasida sababiy bog\u2018lanish aniq natijaga erishishda qo\u2018shimcha pog\u2018onadagi faoliyatda bajaruvchi turadi.<\/p>\n Obyektiv tomondan tasniflanishiga birgalikda jinoiy hara\u00adkatlarni sodir etish, umumiy, yagona jinoiy natija hamda qilmish bilan uning oqibatlari o\u2018rtasidagi sababiy aloqadan iborat. Bu holat jinoyatni kvalifikatsiyasiga katta ta\u2019sir ko\u2018rsatadi, asosan qo\u2018riqlanadigan xududdagi o\u2018g\u2018irlikda.<\/p>\n Bunday holatlarda uyushgan jinoyatchilikda bir birini tushunish, o\u2018zaro aloqa va bular o\u2018rtasidagi aniq natijaga erishishning asosidir.<\/p>\n Qonun shuni ta\u2019kidlaydiki, ishtrokchilik faqat qasddan sodir etiladigan jinoyatlarda ifodalanadi, ishtirokchilik hech qachon ehtiyotsizlikda mavjud emas.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n Surxondaryo viloyat sudi jinoyat ishlari buyicha sudlov hay\u2019ati sudya katta yordamchisi <\/strong><\/p>\n J.Ubaydullayev<\/strong><\/p>\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jinoyat kodeksi maxsus qismining zaruriy belgisi tugallangan jinoyatlarni o\u2018z ichiga oladi. Lekin amaliyotda ko\u2018p uchraydigan jinoiy xatti-harakatlar aybdorning ixtiyori va ixtiyoriga bog\u2018liq bo\u2018lma\u00adgan hollarda maqsad oxiriga yetkazilmaydi. Shaxs qurolni egallash vaqtida ushlansa, jinoyat quroli, kvartirani buzish vaqtida va boshqa holatlarda jinoyat qasddan amalga oshiriladi. Qonunchilikda, sud amaliyotida, jinoyat huquqi nazariyasidagiga o\u2018xshab jinoyat bos\u00adqichlari ko\u2018proq qasddar …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19875,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19874"}],"collection":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19874"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19874\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19877,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19874\/revisions\/19877"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/media\/19875"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}