Tarix sahifalari juda olis, juda sehrli va juda qo’rqinchlidir. Millatimiz tarixi g\u02bbalaba va qon bilan bitilgan. Ozod bo’ldik, davlat tuzdik, yemirildik, qaram bo’ldik, lekin har bitta davrning o\u2018z qahramonlari, sheryuraklari mavjud. Bugun uzoq o\u2018tmish emas, yaqin tarix qahramonlarini qisqacha xotirlaymiz. Ushbu tarix 1937-1938-yillar halok bo\u2018lgan davr mardlari- jadidlar va ularning Turkistondagi faoliyatiga bag\u2018ishlanadi.<\/p>\n
Tarixdan malumki bundan bir asr oldin yurtimiz Turkiston general gubernatorligi, Turkiston ASSR, O\u2018zbekiston SSR nomlari bilan yuritilgan. Yurtimizda bolsheviklar tomonidan diyorimizni to\u2018ntarishlar, vayrongarchiliklar, xalqimizni esa quvg\u2018in qilishlar, o\u2018ldirishlar amalga oshirilgan. Ilm maskani bo\u2018lmish madrasa-yu masjidlar hamma-hammasi xaroba etilgan. Shu davrda zimiston tun ichinda porlagan yulduz misol haqdan qaytmaydigan, xalq dardi bilan yashagan bosh egmas jadidlar siyosiy maydonga qadam qo\u2018yadi. Jadidlar guruhi yildan-yilga kengaydi, kattalashdi. Dastlab, Buxoroyi sharif («islom gumbazi, sharif shahar»)da paydo bo\u2018lgan jadidlar keyinchalik o\u2018lka bo\u2018ylab ildiz otadi.<\/p>\n
Jadidchilikning otasi Mahmudxo\u2018ja Behbudiy edi. Uning ilg\u2018or safdoshlari esa Abdulla Avloniy, Abdurauf Fitrat, Usmon Xo\u2018ja, Ubaydulla Xo\u2018jayev, Munavvarqori Abdurashidxonov va ilm yo\u2018liga chiqqan boshqa minglab jadidlardir. Ular o\u2018lkada o\u2018z faoliyatlarini yuritganlar, yangi usul maktablari uchun darsliklar bosib chiqarganlar, gazeta va jurnallar chop ettirib xalqimizga turli sohalarda bilm ulashganlar. Xususan millatparvar, jadid Abdulla Avloniy harakatiga to\u2018xtalsak. A. Avloniy faoliyati davomida yangi usul maktablari uchun «Birinchi muallim», «Ikkinchi muallim», «Turkiy guliston yohud axloq» darsliklarini chop etdi, 1907-yil «Shuhrat» gazetasiga asos soldi. Toshkentda 1914-yilda mamlakatdagi ikkinchi teatr «Turon»ni ochishga muvaffaq bo\u2018ldi.<\/p>\n
Uning «Turkiy guliston yohud axloq» darslik-kitobi o\u2018quvchilar o\u2018rtasida hanuzgacha qo\u2018lma-qo\u2018l va kitobxonlar orasida seviklidir. Umuman olganda, jadidlarning har birini faoliyati, va bosib o\u2018tgan yo\u2018li bir kitob tarix bo\u2018la oladi. Jadidlar «bir yoqadan bosh chiqarib» bir xalq bo\u2018ldi, va turli jamiyatlar tuzishdi. «Sho\u2018royi Islomiya», «Sho\u2018royi Ulamo», «Tarbiyai Aftol», «Musulmonlar markaziy buyurosi», «Turkiston muxtoriyati» va boshqalar shular jumlasidan. Bu jamiyatlar ham birlashib kichik guruhlar tuzilgan, talabalar ilmini oshirish uchun turli mamlakatlarga o\u2018qishga jo\u2018natildi. Aniqki, bu ilm egalarini ko\u2018paytirish uchun qilingan dastlabki harakatlardir, lekin ilmlilar ko\u2018payishi degani-o\u2018z haqqini talab qiladiganlari ko\u2018payishi deganidir. Bu esa mamlakatda hukm surayotgan bolsheviklarga va podshoh hukumatiga albatta ma\u2018qul kelmas edi. Hattoki ular o\u2018zbek kelajaklarini o\u2018z qobiqlariga saqlab qolish uchun rus-tuzem maktablarini tashkil etdilar, o\u2018lkada rus madaniyatini singdirishga harakat qildilar.<\/p>\n
Jadidlarning keng harakati esa ularning maqsadlarini chippakka chiqardi. G\u2018azabi qo\u2018zg\u2018agan hokimyat ilmlilarni quloq qila boshladi. Ma’naviyatlilar surgun qilindi, talon-taroj etildi, hibsga olindi. Mamlat bosh egmadi va ma\u2018naviyatparvarlar otasi Mahmudxo\u2018ja Behbudiy bilan birga «HAQ OLINUR BERILMAS» deb baralla o\u2018z haqlarini talab qildilar, o\u2018limdan qo\u2018rqmadilar, bosh egmadilar. Afsuski, mana shu haqparvarlik ularni barbod qildi. 1937-1938- yillarda davlat va jamoat arboblari, yozuvchi, shoirlarning 5758 nafari hibsga olinib 4811 tasi otib o\u2018ldirildi va ilm osmonidagi yulduzlar ham to\u2018laligicha yo\u2018qotildi.<\/p>\n
Abdumalikov Diyorbek<\/strong> Tarix sahifalari juda olis, juda sehrli va juda qo’rqinchlidir. Millatimiz tarixi g\u02bbalaba va qon bilan bitilgan. Ozod bo’ldik, davlat tuzdik, yemirildik, qaram bo’ldik, lekin har bitta davrning o\u2018z qahramonlari, sheryuraklari mavjud. Bugun uzoq o\u2018tmish emas, yaqin tarix qahramonlarini qisqacha xotirlaymiz. Ushbu tarix 1937-1938-yillar halok bo\u2018lgan davr mardlari- jadidlar va ularning Turkistondagi faoliyatiga bag\u2018ishlanadi. Tarixdan malumki …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":18271,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18270"}],"collection":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18270"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18270\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18272,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18270\/revisions\/18272"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/media\/18271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nO’zDJTU Xalqaro Jurnalistika fakulteti talabasi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"