Erkak-u ayollar o\u2018rtasidagi tenglik, ya’ni bu oilada va jamiyatda ayol bilan erkaklarning teng huquqliligini nazarda tutadigan tamoyil, gender tengligi deb aytiladi. Gender tenglik \u2014 muvozanatli, ya\u2019ni hayotning barcha sohalarida (siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy) hokimiyat va qarorlar qabul qilishda erkaklar-u ayollarning bir xil, teng ishtiroki, jinslar o\u02bbrtasidagi tengligi hisoblanadi. Hozirgi vaqtda siyosiy hamda iqtisodiy institutlarning tenglik darajasi mamlakatlar demokratiyasining ko\u02bbrsatkichi hisoblanadi shuningdek bu ma\u2019lumotlar ko\u02bbplab xalqaro indekslarga kiritilgan.<\/p>\n
Global miqyosda erkaklar siyosatda ayollarga qaraganda ko\u02bbproq qatnashadi va lavozimlarni egallaydi. Mutaxassislarning fikriga ko\u02bbra, boshqa barcha kasblar orasida, ayniqsa, siyosat sohasida gender tengligiga erishish juda mushkul. Shunday qilib, jinsiy tafovut bo\u02bbyicha global hisobotga ko\u02bbra, agar siyosiy vakillikdagi gender tengligining o\u02bbzgarish darajasi hozirgi darajada saqlanib qolsa, dunyoda gender tengligiga erishish uchun o\u02bbrtacha 95 yil, ta\u2019lim sohasida gender tenglikka erishish uchun esa 12 yil kerak bo\u02bbladi.<\/p>\n
Xotin-qizlarning jamiyatdagi rolini oshirish, gender tenglik va oila masalalari bo\u2018yicha respublika komissiyasi, O\u2018zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatida Xotin-qizlar va gender tenglik masalalari qo\u2018mitasi tashkil etildi. (Muqaddimaning uchinchi xatboshi O\u2018zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining 2022-yil 28-dekabrdagi SQ-682-IV-sonli qarori tahririda) O\u2018zbekiston tarixida ilk marotaba parlamentda xotin-qizlar soni BMT tomonidan belgilangan tavsiyalarga mos darajaga yetib, parlamentdagi xotin-qizlar soni qariyb 32 foizga yetdi va dunyodagi 190 ta parlament orasida 37-o\u2018ringa ko\u2018tarildi. Boshqaruv lavozimidagi xotin-qizlar ulushi 27 foizga, partiyalarda 44 foizga, oliy ta\u2019limda 40 foizga, tadbirkorlikda 35 foizga yetdi.<\/p>\n
Xotin-qizlarni ijtimoiy-iqtisodiy qo\u2018llab-quvvatlash, ular bilan manzilli ishlash maqsadida \u201cAyollar daftari\u201d tizimi joriy etilib, Davlat budjetidan har yili 300 mlrd so\u2018m mablag\u2018 ajratib borish yo\u2018lga qo\u2018yildi. Ota-onasi yoki ularning biridan ayrilgan muhtoj qizlar, boquvchisi yo\u2018q yolg\u2018iz ayollarning o\u2018qish to\u2018lovlarini qoplab berish tizimi joriy etilib, oliy o\u2018quv yurtlariga qabul qilishda ehtiyojmand oilalar qizlari uchun grantlar soni ikki baravarga ortdi. Ayollar tadbirkorligini rivojlantirish maqsadida 224 mingdan ortiq xotin-qizga jami 6,9 trln so\u2018m miqdorida imtiyozli kredit ajratildi. Sohada olib borilayotgan islohotlar xalqaro reytinglardagi mamlakatimiz o\u2018rniga ijobiy ta\u2019sir ko\u2018rsatib, Jahon Bankining Ayollar, biznes va qonun indeksida O\u2018zbekiston 2020-yilda xotin-qizlar huquqlari va gender tenglik bo\u2018yicha ahamiyatga molik islohotlarni amalga oshirgan 27 ta davlat qatoriga kiritildi va 5 pog\u2018onaga yuqorilab, 190 ta davlat orasida 134-o\u2018rinni egalladi.<\/p>\n
O\u2018zbekiston BMT Nizomining maqsad va prinsiplariga hamda xalqaro huquqning boshqa umume\u2019tirof etilgan normalariga sodiq ekanliklarini doimo ko\u2018rsatib kelgan. BMT Bosh Assambleyasining 2015-yilning sentyabrida Barqaror rivojlanish bo\u2018yicha o\u2018tkazilgan sammitida 70-son rezolyutsiyasi qabul qilinib, mamlakatimiz uchun dolzarb hisoblangan 16 ta milliy maqsadga erishish bo\u2018yicha 125 ta maqsadli vazifa hamda 206 ta indikator ishlab chiqilgan. Xususan, barqaror rivojlanish sohasidagi 5-maqsad \u2014 Gender tenglikni ta\u2019minlash va barcha xotin-qizlarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirish mamlakatimizda xotin-qizlar va erkaklarning teng huquq hamda imkoniyatlarini ta\u2019minlashga qaratilgan islohotlar bilan hamohangdir.<\/p>\n
Statistikalar bo\u02bbyicha O\u02bbzbekiston gender tengligi ko\u02bbrsatkichi ro\u02bbyxatida 2019-yildan boshlab qatnashishni boshladi. 2019-yil holati bo\u02bbyicha O\u02bbzbekistonning gender tengligi ko\u02bbrsatkichi ro\u02bbyxatdagi 189 mamlakat ichida 62-o\u02bbrinni egalladi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholishunoslik jamg\u02bbarmasi (UNFPA) ekspertlarining fikriga ko\u02bbra, O\u02bbzbekistondagi har 100 000 dan 29 ayol gender tengsizlik tufayli vafot etishi va 15-19 yoshdagi har ming o\u02bbspirin qiz uchun tug\u02bbish ko\u02bbrsatkichi 23,8% ni tashkil qiladi.<\/p>\n
Gender tengligi ko\u02bbrsatkichi ro\u02bbyxati bo\u02bbyicha 62-o\u02bbrinda O\u02bbzbekiston bilan bir qatorda Kosta-Rika va Urugvay ham 0,28% ko\u02bbrsatkichi bilan qayd etilgan. O\u02bbrta Osiyo davlatlari o\u02bbrtasida Qozog\u02bbiston 44-, Qirg\u02bbiziston 82-, Tojikiston 70-o\u02bbrinlarni egallashgan, Turkmanistonda esa bu ro\u02bbyxatda hech qanday ma\u02bclumot ko\u02bbrsatilmagan.<\/p>\n
O\u02bbzbekistonda 2019-yil 2-sentabrda 562-sonli O\u02bbzbekiston Respublikasi \u201eXotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to\u02bbg\u02bbrisida\u201cgi Qonuni qabul qilingan.O\u02bbzbekistonda Gender tenglik bo\u02bbyicha Komissiya 2019-yildan boshlab ish yuritib keladi. Oliy Majlis Senati Raisi Tanzila Narbaeva O\u02bbzbekiston Respublikasi Gender tenglikni ta\u02bcminlash masalalari bo\u02bbyicha komissiyasining raisi hisoblanadi.<\/p>\n
Norvegiyada teng imkoniyatlar loyihalarini moliyalashtiradigan Shimoliy Gender tengligi instituti (1970-yilda Shimoliy Vazirlar Kengashi ko\u02bbmagida tashkil etilgan) mavjud.<\/p>\n
BMT ma\u02bclumotlariga ko\u02bbra, erkaklar va ayollar ish haqidagi farq o\u02bbrtacha 37,8% ni tashkil etadi (bu ko\u02bbrsatkich mamlakatlar bo\u02bbyicha juda katta farq qiladi \u2014 Buyuk Britaniyada 18,1% dan, Angolada 59,6 % gacha.<\/p>\n
2015-yilda Pokiston Birlashgan Millatlar Tashkilotining Gender tengligi va ayollarning huquqlarini kengaytirish bo\u02bbyicha bo\u02bblimi tomonidan hisobot tayyorlandi.<\/p>\n
Hisobotda ta\u02bckidlanganidek, rivojlangan mamlakatlarda gender tengligi holati ham ideal darajadan uzoq emas. Masalan, Shvetsiya va Fransiyada ayollarning erkaklarnikiga nisbatan maoshlaridagi farq 31 foizga kam, Germaniyada 49 foizga kamroq, Turkiyada esa 75 foizga teng. Hisobot mualliflarining fikriga ko\u02bbra, gender tengsizligiga qarshi kurashning asosiy choralari butun dunyo bo\u02bbylab ayollarni yaxshi ish joylari bilan ta\u02bcminlash huquqi kerak.<\/p>\n
Ushbu kontseptsiyani tanqid qiluvchilar asosiy postulatlarni keltirib, tenglik tushunchasi hamma uchun teng imkoniyatlar berishdir, deb ta\u02bckidlaydilar. Gender tengligi kontseptsiyasini tanqid qiluvchilar buni deyarli imkonsiz deb bilishadi, chunki \u201eerkak va ayol bir-biridan farq qiladi va nafaqat fiziologik, balki ruhiy jihatdan ham\u201c va shuning uchun \u201etenglik\u201c haqida gap borganda \u201ehech qanday savol bo\u02bblishi mumkin emas\u201c, chunki jamiyat erkaklarni ayollar sevadigan ishlariga majbur qilsa (do\u02bbkonlarga borish, kiyim-kechak sotib olish, yuzlarini kosmetika bilan bezash, bolalarga g\u02bbamxo\u02bbrlik qilish, uyni shinam qilish) ular baxtli bo\u02bblolmaydi. Ayol, o\u02bbz navbatida, jamiyat uni faqat erkaklar ishini bajarishga majbur qilsa: baxtli bo\u02bblmaydi: o\u02bbtin kesish, mashinalarni \u00a0ta\u02bcmirlash, buldozer haydash. Biroq, gender tengligi nazariyasining tarafdorlari, bu fikr ko\u02bbp avlodlar davomida patriarxal ta\u02bclim va insonlarning ilmga qarshi nazariyalar, stereotiplar va jamoatchilik fikrlarini idrok etishiga katta ta\u02bcsirga ega deb ta\u02bckidlaydilar. Ba\u02bczi sotsiologlarning fikriga ko\u02bbra, zamonaviy jamiyatda psixika, xulq-atvor motivlari va fikrlash uslubi jinsga bog\u02bbliq degan fikr hukmronlik qilmoqda.<\/p>\n
Tenglik tushunchasini tanqid qiluvchilar, umuman tushunchaning mohiyatini tan olsalar-da, unga yana bir ta\u02bcrif berishadi: Gender tengligi \u2014 bu ayolning ayol sifatida, erkak esa erkak sifatida rivojlanish imkoniyatidir. Ayollar ham huddi erkaklar kabi ish yuritishni, muhofaza qilishni yaxshi bilishadi. Lekin nega ko\u02bbpincha ayollarni emas balkim erkaklarni ishga olishadi, ayollar ham shu sohada yaxshi-ku,\u00a0 balkim erkaklardan ko\u02bbra yaxshiroqdir. Ular ham yuqori maoshli joylarga ishga joylashishga hattoki, direktor lavozimiga tayinlanishga haqlidir.<\/p>\n
Darhaqiqat, mavzu markaziy muommolardan biri ayollarni ish bilan ta\u02bcminlash masalasi edi. Gender tenglikni targ\u2019ib etuvchilar fikriga ko\u02bbra, oliy ma\u02bclumotli ayollar soni tarixiy maksimal darajaga yetganiga qaramay, ularning ish bilan ta\u02bcminlanish holati achinarli ko\u02bbrinishga ega. Universitetlarni imtiyozli diplom bilan tugatgan yosh qizlar, ayniqsa, tibbiyot va matematika kabi fanlardan yosh yigitlarni tobora ortda qoldirishlariga qaramay, ish topa olmaydilar. Hatto ish topishga muvaffaq bo\u02bblganlar ham har doim ham ijtimoiy ishonchsizlik tufayli o\u02bbzlarini ishonchli his qila olmaydilar. Ushbu masala rivojlanayotgan mamlakatlarda ayniqsa dolzarb bo\u02bblib, ularda ayollarning 75 foiz ish o\u02bbrinlari, ish beruvchi tomonidan qonuniy majburiyatlari himoyalanmaganini tashkil etadi.<\/p>\n
Sevinch Ahmadjonova<\/p>\n
\u040e\u0437\u0414\u0416\u0422\u0423 \u0425\u0430\u043b\u049b\u0430\u0440\u043e \u0416\u0443\u0440\u043d\u0430\u043b\u0438\u0441\u0442\u0438\u043a\u0430 \u0444\u0430\u043a\u0443\u043b\u0442\u0435\u0442\u0438<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Erkak-u ayollar o\u2018rtasidagi tenglik, ya’ni bu oilada va jamiyatda ayol bilan erkaklarning teng huquqliligini nazarda tutadigan tamoyil, gender tengligi deb aytiladi. Gender tenglik \u2014 muvozanatli, ya\u2019ni hayotning barcha sohalarida (siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy) hokimiyat va qarorlar qabul qilishda erkaklar-u ayollarning bir xil, teng ishtiroki, jinslar o\u02bbrtasidagi tengligi hisoblanadi. Hozirgi vaqtda siyosiy hamda iqtisodiy institutlarning tenglik …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":18235,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18234"}],"collection":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18234"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18234\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18236,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18234\/revisions\/18236"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/media\/18235"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}