Bugungi kunda axborot texnologiyalari va internet tarmoqlarining keng rivojlanishi bilan bir qatorda fuqarolarning mol-mulki va mulkiy huquqlariga qarshi qaratilgan firibgarlik jinoyatlarining turli usullari ham uchrab turibdi.<\/p>\n
Ayniqsa, telefon qo\u2018ng\u2018iroqlari, ijtimoiy tarmoqlar, messenjerlar va elektron to\u2018lov tizimlaridan foydalangan holda sodir etilayotgan firibgarlik holatlari fuqarolardan yanada hushyor va ehtiyotkor bo\u2018lishni talab etmoqda. O\u2018zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 168-moddasida firibgarlik uchun jinoiy javobgarlik belgilangan.<\/p>\n
Firibgarlik nima? Jinoyat kodeksining 168-moddasiga ko\u2018ra, firibgarlik \u2014 aldash yoki ishonchni suiiste\u2019mol qilish yo\u2018li bilan o\u2018zganing mulkini yoki o\u2018zganing mulkiga bo\u2018lgan huquqni qo\u2018lga kiritish hisoblanadi. Bunda shaxs jabrlanuvchini ataylab chalg\u2018itishi, yolg\u2018on ma\u2019lumot berishi yoki uning ishonchidan foydalanishi natijasida o\u2018zganing mol-mulkini yoki unga bo\u2018lgan huquqni egallaydi.<\/p>\n
Masalan, internet orqali mavjud bo\u2018lmagan tovarni sotishni taklif qilish, soxta ma\u2019lumotlar asosida pul mablag\u2018larini qo\u2018lga kiritish, o\u2018zini bank xodimi yoki boshqa tashkilot vakili sifatida tanishtirib, fuqaroning pul mablag\u2018larini olish kabi harakatlar muayyan holatlarda firibgarlik jinoyati sifatida baholanishi mumkin.<\/p>\n
Firibgarlik uchun qanday jazo belgilangan? Jinoyat kodeksi 168-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan firibgarlik uchun:<\/p>\n
\u2022 bazaviy hisoblash miqdorining 50 baravaridan 100 baravarigacha jarima;<\/p>\n
\u2022 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari;<\/p>\n
\u2022 1 yildan 3 yilgacha ozodlikni cheklash;<\/p>\n
\u2022 yoki 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazolari belgilangan.<\/p>\n
Firibgarlik ancha miqdorda yoki oldindan til biriktirgan bir guruh shaxslar tomonidan sodir etilsa, javobgarlik kuchayadi. Bunday holatlarda bazaviy hisoblash miqdorining 100 baravaridan 300 baravarigacha jarima, 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari, 3 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash yoki 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi qo\u2018llanilishi mumkin.<\/p>\n
Firibgarlik ko\u2018p miqdorda, takroran yoki xavfli residivist tomonidan, shuningdek axborot tizimidan, jumladan axborot texnologiyalaridan foydalanib sodir etilgan bo\u2018lsa, bazaviy hisoblash miqdorining 300 baravaridan 400 baravarigacha jarima, 2 yildan 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki 5 yildan 8 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi belgilangan. Firibgarlik juda ko\u2018p miqdorda, o\u2018ta xavfli residivist tomonidan, uyushgan guruh tomonidan yoki uning manfaatlarini ko\u2018zlab, shuningdek xizmat mavqeidan foydalanib sodir etilsa, bazaviy hisoblash miqdorining 400 baravaridan 600 baravarigacha jarima yoki muayyan huquqdan mahrum etilgan holda 8 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi qo\u2018llanilishi mumkin.<\/p>\n
Zararni qoplashning ahamiyati Jinoyat kodeksi 168-moddasida yetkazilgan moddiy zararning o\u2018rni qoplangan holat ham nazarda tutilgan. Xususan, yetkazilgan moddiy zararning o\u2018rni qoplangan taqdirda ozodlikni cheklash va ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo qo\u2018llanilmaydi.<\/p>\n
Shuning uchun jinoyat oqibatida yetkazilgan zararni qoplash masalasi ham qonunchilikda muhim huquqiy ahamiyatga ega. Fuqarolar qanday ehtiyot choralarini ko\u2018rishi kerak?<\/p>\n
Firibgarlikning oldini olishda fuqarolarning hushyorligi muhim ahamiyat kasb etadi. Noma\u2019lum shaxslarga bank kartasi ma\u2019lumotlarini, SMS orqali kelgan tasdiqlash kodlarini, shaxsiy ma\u2019lumotlarni bermaslik, shubhali havolalarni ochmaslik va ishonchsiz manbalar orqali pul mablag\u2018larini o\u2018tkazmaslik lozim. Ayniqsa, \u201cbank xodimiman\u201d, \u201csizga kredit chiqdi\u201d, \u201chisobingiz bloklandi\u201d, \u201csovrin yutdingiz\u201d kabi xabar va qo\u2018ng\u2018iroqlarga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo\u2018lish zarur. Har qanday moliyaviy operatsiyani amalga oshirishdan oldin ma\u2019lumotlarning haqqoniyligini tegishli tashkilotlarning rasmiy manbalari orqali tekshirish maqsadga muvofiq.<\/p>\n
Firibgarlik \u2014 shaxsning mulki yoki mulkiy huquqlariga tajovuz qiluvchi jinoyat bo\u2018lib, uni sodir etgan shaxsga qilmishning xususiyati, miqdori va boshqa og\u2018irlashtiruvchi holatlardan kelib chiqib Jinoyat kodeksining 168-moddasida nazarda tutilgan jazolar qo\u2018llaniladi. Hushyorlik \u2014 firibgarlikdan himoyaning muhim vositasidir. Har bir fuqaro o\u2018z mulki va shaxsiy ma\u2019lumotlarini ehtiyot qilishi, sh<\/p>\n
ubhali takliflarga ishonmasligi hamda firibgarlik alomatlariga duch kelganda tegishli huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qilishi lozim. Qonunni bilish va unga rioya qilish \u2014 o\u2018z huquq va manfaatlarimizni himoya qilishning eng ishonchli kafolatlaridan biridir.<\/p>\n
Surxondaryo viloyat sudi sudyasi <\/strong><\/p>\n O.Hayitov<\/strong><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bugungi kunda axborot texnologiyalari va internet tarmoqlarining keng rivojlanishi bilan bir qatorda fuqarolarning mol-mulki va mulkiy huquqlariga qarshi qaratilgan firibgarlik jinoyatlarining turli usullari ham uchrab turibdi. Ayniqsa, telefon qo\u2018ng\u2018iroqlari, ijtimoiy tarmoqlar, messenjerlar va elektron to\u2018lov tizimlaridan foydalangan holda sodir etilayotgan firibgarlik holatlari fuqarolardan yanada hushyor va ehtiyotkor bo\u2018lishni talab etmoqda. O\u2018zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 168-moddasida …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22155,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[8],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22152"}],"collection":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22152"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22152\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22156,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22152\/revisions\/22156"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22155"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22152"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22152"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}