Fuqarolik ishlari bo\u02bbyicha odil sudlovni amalga oshirishda davlat tomonidan sarflanadigan mablag\u02bblarning muayyan qismi ishda manfaatdor bo\u02bblgan shaxslar tomonidan to\u02bblanadi. qonun bu shaxslarga (fuqarolar va tashkilotlarga) sudlarda fuqarolik ishlarini yuritish yuzasidan qilinadigan sud xarajatlarini-davlat boji va ishni ko\u02bbrish bilan bog\u02bbliq bo\u02bblgan chikimlarni qoplashni yuklaydi.<\/p>\n
Sud xarajatlarini bir qismini davlat boji tashkil etadi. Bu bojlar sudlar tomonidan fuqarolik ishini yurgizilishi munosabati bilan qilinadigan xarajatlar uchun olinadigan haq bo\u02bblib ko\u02bbriladi. Davlat bojining miqdori qonun bilan belgilangan bo\u02bblib, qoida bo\u02bbyicha da\u02bbvo qiymati, ya\u02bbni da\u02bbvogarning mulkiy manfaatining pul bilan ifodalangan summasi miqdoriga bog\u02bbliq bo\u02bbladi. Sud orqali talab qilinadigan pul yoki mulk qiymati qancha ko\u02bbp bo\u02bblsa, olinadigan davlat boji ham shunga yarasha oshiqroq belgilanadi.<\/p>\n
Ishning sudda ko\u02bbrilishi bilan bog\u02bbliq bo\u02bblgan xarajatlarning ikkinchi qismini sud chiqimlari tashkil qiladi. FPKning 109-moddasida belgilanganidek, ishni ko\u02bbrish bilan bog\u02bbliq bo\u02bblgan chiqimlar: guvohlarga va ekspertlarga to\u02bblanadigan summalardan, ish uchun ahamiyatli bo\u02bblgan joyning sud tomonidan borib ko\u02bbrilishi bilan bog\u02bbliq bo\u02bblgan xarajatlardan, FPKning 140-moddasida ko\u02bbrsatilgan hollarda javobgarni, chunonchi, aliment to\u02bblashdan yoki birovga yetkazilgan zarar haqini to\u02bblashdan qochgan shaxsni kidirish uchun qilingan xarajatlardan va sudning hal qiluv qarorini ijro etish bilan bog\u02bbliq bo\u02bblgan xarajatlardan iborat bo\u02bbladi.<\/p>\n
Ishda manfaatdor bo\u02bblgan shaxslar tomonidan sud xarajatlari to\u02bblatilishining ahamiyati davlat uchun mablag\u02bb olishda emas, balki taraflarning o\u02bbzlarining fuqarolik huquqiy burchlarini ixtiyoriy ravishda bajarishga rag\u02bbbatlantirish va asossiz nizolarning qo\u02bbzg\u02bbatilishiga yo\u02bbl qo\u02bbymaslikdir.<\/p>\n
Sudda fuqarolik ishining yuritilishi munosabati bilan taraflarning qiladigan sud xarajatlari ularning shaxsiy va mulkiy huquqlarining hamda qonuniy manfaatlarining himoya qilinishi uchun sudga murojaat qilishlariga hech qanday to\u02bbsqinlik qilmaydi. Bunga: fuqarolik ishlarining sudda ko\u02bbrilishiga to\u02bblanadigan davlat bojining oz miqdorda olinishi, ishni ko\u02bbrish bilan bog\u02bbliq bo\u02bblgan chiqimlarni minimal miqdorda belgilash, to\u02bblangan boj va chiqimlar sudda hal qilingan nizoda haqli bo\u02bblgan tarafga qaytarilishi, qator ishlar bo\u02bbyicha da\u02bbvogarlar davlat boji va ishni yuritish chiqimlarini to\u02bblashdan butunlay yoki qisman ozod qilinishi bilan erishiladi.<\/p>\n
Davlat boji sud muassasalariga beriladigan da\u02bbvo arizalaridan, organlar va mansabdor shaxslarning xatti-harakat (qaror)lari ustidan berilgan shikoyatlar, alohida tartibda ko\u02bbriladigan ishlar bo\u02bbyicha arizalar, sudlarning hal qiluv qarorlari ustidan kassatsiya tartibida shikoyatlar va nazorat tartibida protestlar keltirish to\u02bbg\u02bbrisida arizalar berganlik uchun, shuningdek sud muassasalari tomonidan qog\u02bbozlar va hujjatlarning nusxalari berilganligi uchun olinadi.<\/p>\n
Davlat bojining miqdori va uning to\u02bblanishi tartibi \u00abDavlat boji to\u02bbg\u02bbrisida\u00bbgi O\u02bbzbekiston Respublikasining 1992 yil 9 dekabr qonuni va shu asosda Vazirlar Mahkamasining 1994 yil 3 noyabrdagi 533-sonli \u00abDavlat boji stavkalari to\u02bbg\u02bbrisida\u00bbgi va unga kiritilgan o\u02bbzgarishlar haqidagi qarori; O\u02bbzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996 yil 11 oktabrdagi 358-sonli qarori; davlat soliq qumitasi tomonidan 1993 yil 8 iyunda tasdiqlangan \u00abDavlat boji to\u02bbg\u02bbrisida\u00bbgi yuriknomasi; O\u02bbzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining \u00abFuqarolik ishlari bo\u02bbyicha sud xarajatlarini va jinoyat ishlari yuzasidan sud chiqimlarini undirish amaliyoti to\u02bbg\u02bbrisida\u00bbgi 1996 yil 20 dekabr qarori hamda FPKning 103-121-moddalari bilan belgilangan.1 Davlat boji fuqarolardan ham, korxonalar, muassasalar, tashkilotlardan ham olinadi.<\/p>\n
Davlat boji oddiy, ya\u02bbni qat\u02bbiy stavkalarda, sum va tiyinlar bilan hisoblab olinadigan bojga va proporsional bojga, ya\u02bbni da\u02bbvo qiymati (summasi)ga nisbatan foiz bilan hisoblab undiriladigan bojga bo\u02bblinadi.<\/p>\n
Davlat boji dastlabki va muqobil da\u02bbvo arizalari beruvchilardan, mustaqil da\u02bbvo talablari bilan sudga murojaat qiluvchi uchinchi shaxslardan, shuningdek alohida tartibida ko\u02bbriladigan ishlar to\u02bbg\u02bbrisida ariza beruvchilardan hamda kassatsiya shikoyatlar va nazorat tartibida protestlar keltirish to\u02bbg\u02bbrisidagi ariza beruvchilardan olinadi. Xususiy shikoyatlar berilishida boj undirilmaydi, shuningdek sudlar tomonidan hujjatlarning ko\u02bbchirma nusxalari berilganligi uchun ham belgilangan tartibda boj undiriladi.<\/p>\n
Bulardan tashqari yuqorida aytilganidek, davlat boji taraflarning va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarning iltimoslari bo\u02bbyicha ishda bo\u02bblgan qog\u02bbozlar va hujjatlarning nusxalarini olishda undiriladi.<\/p>\n
Boj sud tomonidan hal qiluv qarori, hukmlar va ajrimlarning nusxalarini takror berganlik uchun ham olinadi.<\/p>\n
Dastlabki da\u02bbvogarning roziligi bo\u02bbyicha uning boshqa shaxs bilan sud tomonidan almashtirilganida bu shaxs ham umumiy asoslarda boj to\u02bblashi lozim bo\u02bbladi. Bunday hollarda dastlabki da\u02bbvogar tomonidan to\u02bblangan boj qaytarilmaydi.<\/p>\n
Davlat boji davlat banki muassasasiga yoki jamgarma bankidagi yoxud benakd hisob-kitob qilish yo\u02bbli bilan to\u02bblanadi va bu haqdagi kvitansiya sudga topshiriladi. Fuqarolar tomonidan sotib olingan davlat bojini markalari qaytib olinmaydi.<\/p>\n
Boj markalari ariza yoki shikoyatga yopishtiriladi va mansabdor shaxsning imzosi bilan to\u02bblanishi sanasi ko\u02bbrsatilib bekor qilinadi.<\/p>\n
FPKning 108-moddasiga va davlat boji to\u02bbg\u02bbrisidagi yuqorida keltirilgan qonun hujjatlariga muvofiq davlat bojini da\u02bbvogarga quyidagi hollarda qaytariladi. Amaldagi qonun bo\u02bbyicha talab qilinganidan ko\u02bbp miqdorda boj to\u02bblangan bo\u02bblsa; ariza (shikoyat)ni qabul qilish rad etilsa; FPKning 154-moddasida nazarda tutilgan asoslar bo\u02bbyicha arizasi da\u02bbvogarga qaytarib berilsa; FPKning 100-moddasi 1-3-bandida nazarda tutilgan asoslarga ko\u02bbra ish sudga taalluqli bo\u02bblmaganligi sababli ishni yuritish tugatilgan bo\u02bblsa, ariza muomalaga layoqatsiz shaxs tomonidan berilganligi sababli (FPKning 97-moddasi 1-bandi) ko\u02bbrilmay qoldirilsa qaytariladi. Bulardan tashqari davlat bojini qaytarish boj to\u02bbg\u02bbrisidagi qonunning 6-moddasida nazarda tutilgan hollarda ham qaytariladi.<\/p>\n
Ishning sudda ko\u02bbrilishi bilan bog\u02bbliq chiqimlar<\/p>\n
qonunda ko\u02bbrsatilganidek, ishni ko\u02bbrish bilan bog\u02bbliq bo\u02bblgan chiqimlar: guvohlar va ekspetlarga to\u02bblanishi lozim bo\u02bblgan summalardan, ish uchun ahamiyatli bo\u02bblgan joyni ko\u02bbzdan kechirish bilan bog\u02bbliq bo\u02bblgan xarajatlardan, alimentlar va zarur haqini undirish to\u02bbg\u02bbrisidagi ishlar bo\u02bbyicha javobgarni qidirish uchun qilingan hamda sudning hal qiluv qarorini ijro etish bilan bog\u02bbliq xarajatlardan iborat bo\u02bbladi (FPKning 109-moddasi).<\/p>\n
Guvohlar, ekspetlar, mutaxassislar va tarjimonlarga beriladigan pul, ular o\u02bbz vazifalarini bajarib bo\u02bblganlaridan so\u02bbng, xarajatlar taraflardan undirib olinishidan qat\u02bbiy nazar, sud tomonidan to\u02bblanadi (FPKning 112-moddasi).<\/p>\n
Mehnat munosabatlarida bo\u02bblgan xodimni sudda guvoh sifatida chakirilganida sudga kelishi munosabati bilan ishda bo\u02bblmagan uchun vaqti uchun ish joyidagi urtacha ish haqi saqlanadi.<\/p>\n
Xodimlarga mansub bo\u02bblmagan guvohlar ishdan yoki odatdagi mashg\u02bbulotlardan qoldirilganliklari haq olishga haqlidirlar. Bunday hollarda to\u02bblanadigan pulning miqdorini sud belgilaydi, lekin bu haqda mazkur joydagi tegishli malakali xodimning o\u02bbrtacha ish haqidan ortiq bo\u02bblmasligi kerak.<\/p>\n
FPKning 113-moddasiga muvofiq guvohlar, ekspetlar, mutaxassislar va tarjimonlarga to\u02bblanadigan pulni yoki joyini borib ko\u02bbzdan kechirish xarajatlari uchun zarur bo\u02bblgan pulni tegishli iltimos qilgan taraf oldindan to\u02bblab qo\u02bbyadi. Agar mazkur iltimos ikki taraf tomonidan qilingan bo\u02bblsa yoki guvohlarni, ekspetlarni, mutaxassislarni va tarjimonlarni chaqirish, joyiga borib ko\u02bbzdan kechirish sudning tashabbusi bilan bajarilsa, buning uchun kerakli summani taraflar baravar to\u02bblaydilar. Bu qonunlarda ko\u02bbrsatilgan summalar sud xarajatlarini to\u02bblashdan ozod qilingan tarafdan undirilmaydi.<\/p>\n
Sud xarajatlarini to\u02bblashdan ozod qilish<\/p>\n
Sud idoralarida ko\u02bbriladigan fuqarolik ishlari bo\u02bbyicha hamma hollarda ham sud xarajatlari undirilavermaydi.<\/p>\n
Mustaqil Respublikamiz qonunlarining insonparvarlik ruhida tuzilganligi sud xarajatlariga oid huquqiy normalarda ham o\u02bbz ifodasini topadi. qonunga binoan sud yoki sudya taraflarning mulkiy ahvollariga qarab, taraflarning biri yoki har ikkalasidan ham davlat daromadiga undiriladigan sud xarajatlarini to\u02bblashni kechiktirishga yoki bo\u02bblib-bo\u02bblib to\u02bblashga yo\u02bbl qo\u02bbyishi, shuningdek bu xarajatlarning miqdorini kamaytirishi yoxud bu xarajatlarni to\u02bblashdan butunlay ozod qilinishi mumkin.<\/p>\n
Bu haqda FPKning 110-111-moddalariga va \u00abDavlat boji to\u02bbg\u02bbrisida\u00bbgi yuqorida ko\u02bbrsatilgan qonunning 4-moddasida ayrim davlat budjetida turgan muassasalar, tashkilotlar ham davlat bojini to\u02bblashdan ozod qilinishi mumkinligi o\u02bbz ifodasini topgan.<\/p>\n
Ushbu darslikni uzlashtirishga yengillik tug\u02bbdirish maqsadida boj to\u02bbg\u02bbrisidagi yuqoridagi qonunda imtiyoz berilganligini ko\u02bbrsatilgan.<\/p>\n
Da\u02bbvogarning talablari sud tomonidan qanoatlantirganida, u fuqarolik ishining yuritilishi tufayli qilgan xarajatlarning to\u02bblanishini talab qilishga haqli bo\u02bbladi. Bunday xarajatlar javobgarning da\u02bbvogar oldidagi majburiyatlarni ixtiyoriy ravishda bajarmagani uchun va shu tufayli da\u02bbvogar muayyan sud xarajatlarini qilishga majbur bo\u02bblganligi uchun bu xarajatlar javobgar hisobidan undirilishi lozim bo\u02bbladi. Huddi shuningdek javobgar ham, agar da\u02bbvogarning unga nisbatan qilgan da\u02bbvo talablari rad qilinsa, ish yuzasidan qilgan xarajatlarning da\u02bbvogar tomonidan o\u02bbziga to\u02bblashini talab qila oladi.<\/p>\n
Surxondaryo viloyat sudi jinoyat ishlari buyicha sudlov hay\u2019ati sudya katta yordamchisi<\/strong><\/p>\n J.Ubaydullayev<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Fuqarolik ishlari bo\u02bbyicha odil sudlovni amalga oshirishda davlat tomonidan sarflanadigan mablag\u02bblarning muayyan qismi ishda manfaatdor bo\u02bblgan shaxslar tomonidan to\u02bblanadi. qonun bu shaxslarga (fuqarolar va tashkilotlarga) sudlarda fuqarolik ishlarini yuritish yuzasidan qilinadigan sud xarajatlarini-davlat boji va ishni ko\u02bbrish bilan bog\u02bbliq bo\u02bblgan chikimlarni qoplashni yuklaydi. Sud xarajatlarini bir qismini davlat boji tashkil etadi. Bu bojlar sudlar tomonidan …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16880,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16879"}],"collection":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16879"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16879\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16881,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16879\/revisions\/16881"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/media\/16880"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16879"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16879"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16879"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}