Uyushgan jinoyatchilikning kriminologiya fanida ilmiy-nazariy jihatdan o\u02bbrganilishiga bgan qiziqish asosan o\u02bbtgan XX asrning 70-80-yillariga to\u02bbg’ri keladi. Chunki aynan shu davrlarda uyushgan jinoyatchilikning alomatlarini jinoyat qonunchiligi nuqtai nazaridan dastlabki ilmiy va huquqiy baholashlar yuzaga kelganini ko\u02bbrish mumkin.<\/p>\n
Uyushgan jinoyatchilikning nafaqat mamlakatimizda, balki jahon miqyosi- da ijtimoiy-huquqiy, qolaversa, siyosiy nuqtai nazardan ko\u02bbrib chiqilishi va baho berilishi uning turli ijtimoiy-tabiiy fanlarning tadqiqot obyektiga kirib borayotganligining o\u02bbziyoq bu muammoning naqadar dolzarbligini ko\u02bbrsatadi. Uyushgan jinoyatchilikning oldini olish va unga y o\u02bbl \u00a0qo\u02bbymaslikning yana birjihati ularning amaliy jihatdan oldini olish chora-tadbirlarini samarali q o\u02bblashdan ham iboratdir.<\/p>\n
Bu borada, barcha davlatlarda b o\u02bbganidek, mamlakatimiz huquq-tartibot va huquqni muhofaza qiiish organlarining amaliy faoliyat ko\u02bbrsatishlari katta ahamiyatga ega. Ammo amaliy faoliyat ko\u02bbrsatilishi uchun, birinchi nav batda, uyushgan jinoyatchilikning o\u02bbziga xos jihatfarini ilmiy bilish zarur.<\/p>\n
Zotan, \u00abamaliyotning ko\u02bbzi — nazariya\u00bb degan falsafiy qarash bu o\u02bbrinda tadqiqotlarning ilk qadam ekanligini o\u02bbtiborga olishni taqozo etadi. Shu jumladan, uyushgan jinoyatchilikning oldini olishdagi amaliy faoliyat kriminologiya fanining yetuk ilmiy tavsiyalariga tayanmog’i lozim.<\/p>\n
Uyushgan jinoyatchilikning jahon miqyosidagi uyushganlik xususiya- tidan kelib chiqqan holda, yana bir bor ta’kidlash joizki, ushbu ijtimoiy illat insoniyat taraqqiyotiga katta xavf tug’dirishini hayot tajribasi yaqqol ko\u02bbrsatmoqda. Ya’ni, uyushgan jinoyatchilik ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, qolaversa, madaniy munosabatlar yo\u02bbnalishlarining har birida, shu bilan birga, ushbu yo\u02bbnalishlarda sodir etiladigan jinoyatlarning bir-biri bilan o\u02bbzaroaloqadorligini ham ko\u02bbrsatadi.<\/p>\n
Shu bois, mamlakatimizda aynan uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurash borasida zarur chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda va shu maqsadda davlat boshqaruv organlari tizimida maxsus organlar hamda xizmat sohalari tuzishga alohida e`tibor qaratilgan. Jumladan , ichki ishlar\u00a0 vazirligi va prokuratura organlari tizimida uyushgan jinoyatchilik hamda korrupsiyaga qarshi kurashda faoliyat ko\u02bbrsatuvchi bo`imva bo`inmalartashkil etilgan. Bu<\/p>\n
organlarga nafaqat jamoat tartibini ta’minlashda, balki jamiyat xavfsizligini ta’minlash bo\u02bbyicha Milliy xavfsizlik xizmati va Adliya vazirligi bilan hamkorlik qilish borasida ham zarur vakolatlar berilgan.<\/p>\n
Eng muhimi, uyushganjinoyatchilikka qarshi kurashda jahon ham-jamiyati bilan hamkorlik qilish va, aytib o\u02bbtilganidek, uyushgan jinoyatchilikning oldini olish va unga yo` qo\u02bbymaslikni ta’minlash davlat siyosatida alohida o\u02bbrin tutadi. Shundan kelib chiqqan holda aytish joizki, uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashni tashkil etish va ayniqsa ularning oldini olish, bartaraf etish hamda yo` qo\u02bbymaslik uchun ushbu illatni bilishda kriminologiya fanida ishlab chiqilgan zarur ilmiy tavsiyalarni bilish maqsadga muvofiqdir.<\/p>\n
Uyushgan jinoyatchilikning yuzaga kelishi va sodir etilishidagi o\u02bbziga xos muammolar yuzasidan turli soha olimlari hamda mutaxassislarining fikrlari har xil bo`sa-da, maqsadi yagona, ya’ni ushbu ijtimoiy unsurga atroflicha va aniq ta’rif berishdan iboratdir. Shu bois, qariyb ellik yildan beri kriminologiya, sotsiologiya fanlarining mutaxassislari, qonun ijodkorlari, sudyalar, huquqni muhofaza qiluvchi, huquq-tartibotni amalga oshiruvchi organlarning xodimlari uyushgan jinoyatchilik muammolariga alohida e’tiborqaratmoqda.<\/p>\n
Zotan, uyushganjinoyatchilikjamiyathayotiningturliyo\u02bbnalishlaridayuzaga kelayotganligini ko\u02bbrish mumkin. Ayniqsa, bozor iqtisodiyotiga o\u02bbtish munosabati bilan yuzaga kelgan ijtimoiy ishlab chiqarish sohasida, davlatlar o\u02bbrtasida yangidan shakllanayotgan iqtisodiy va siyosiy aloqalar hamda ushbu sanab o\u02bbtilganlar bilan bog’liq jinoiy faoliyatlarning yuzaga kelayotganligi jamoatchilik e’tiborini o\u02bbziga tortmoqda. Bu esa uyushgan jinoyatchilik va uning o\u02bbziga xos jihatlarini olimlarning ilmiy-nazariy jihatdan ko\u02bbrib chiqishini talab etadi.<\/p>\n
To\u02bbg’ri, uyushgan jinoyatchilik va umuman guruh bo`ib jinoyat sodir etish fan uchun yangilik emas. Ushbu ijtimoiy illat yuzasidan tadqiqotlar olib borilgan va borilmoqda. Aynan shu tadqiqotlar asosida o\u02bbtgan asrning 80- yillarida olimlar qilgan ilmiy bashoratlar o\u02bbz isbotini topmoqda.<\/span><\/p>\n Ya’ni, uyushgan jinoiy guruhlarning tijorat va biznes sohasida qaror topishi oqibatida aholining ko\u02bbpchilik qismi o\u02bbzi anglamagan holda uyushgan jinoiy guruhlar xizmatidan foydalanishlarini jahon miqyosida ham ko\u02bbrish mumkin. Shuningdek, olimlarning fikriga ko\u02bbra, uyushgan jinoiy guruhlar faoliyati va ularning o\u02bbziga xos shakllanishlarini kriminologiya nuqtai nazaridan o\u02bbrganish bu turkum jinoyatlarning oldini olish va ularga yo` qo\u02bbymashkda katta ahamiyatga egadir.<\/p>\n To\u02bbkidlash joizki, hozirgi kunda Fransiya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Bolgariya, Vengriya, Polsha kabi bir qator davlatlarning qonunchiligida aynan uyushgan guruhlar xususida alohida normalar qayd etilmagan bo`sa- da, aynan, turli jinoiy banda, terrohstik tashkilot yoki assotsiatsiyalarda va giyohvandlik vositalarini g’ayriqonuniy ravishda o\u02bbtkazish bo\u02bbyicha tashkil etilgan biznes guruhlari tarkibida ishtirok etish, ya’ni ishtirokchilikqilishga nisbatan qafiy normalar belgilangan.<\/p>\n Bu kabi normalar sifatida 1983-yilda qabul qilingan Fransiya Jinoyat kodeksidagi 265-268,385,400-moddalarni, sog’liqni saqlash, terrorizm va davlat xavfsizligi hamda jinoiy faoliyatlarga qarshi kurash to\u02bbgYisidagi qonunlar; 1986-yil 19-dekabrda qabul qilingan terrorizmga qarshi kurash to\u02bbg’risidagi qonun asosida amalda bo`gan Germaniya Federativ Respublikasi Jinoyat kodeksining 129-\u00a7, 130-\u00a7a 2,305-\u00a7a 3 (Jinoyat kodeksining avval amalda bo`gan 129-\u00a7a va uning dispozitsiyasiga kiritilgan o\u02bbzgarishlar bilan bir qatorda), shuningdek 1989-yil 9-iyundagi Jinoyat va Jinoyat-protsessual kodekslariga o\u02bbzgartirishlar kiritish to\u02bbg’risidagi qonunlarni ko\u02bbrsatish mumkin.<\/p>\n Germaniyaning Jinoyat kodeksiga ko\u02bbra, aybni og’irlashtiradigan holatlarda odam o`dirish, oddiy holatlarda odam o`dirish yoki genotsid jinoyatlari; shaxsiy daxlsizlikka qarshi jinoyatlar (tamagirlik maqsadida odamlarni o\u02bbg’irlash, garovga olish kabilar); ishlab chiqarish bilan bog’liq muhim vositalarni ishdan chiqarish: yoqib yuborish, og’iroqibatlarga olib kelgan yong’inni yuzaga keltirish, yadroyoki oddiy portlash vositalarining port- lashini amalga oshirish, suv toshqinini yuzaga keltirish va shu orqali odamlar hayotiga xavf solish, odamlar hayoti va mulkini xavfga qo\u02bbygan holda turli (quruqlikdagi, suvdagi, havodagi) transport vositalarining halokatini yuzaga kellirish; fizik qonuniyatlar asosida ishlovchi (shu jumladan, ion qonu- niyatlari asosida ishlovchi) qurilmalarni noo\u02bbrin qo`lash; aholi uchun muhim bo`gan xizmat ko\u02bbrsatish shaxobchalari, pochta, telegraf, temiryo` transporti xizmati ish faoliyatlarini ishdan chiqarish va xalal behsh; umumiy ahamiyatga ega bo`gan suv havzalarini zaharlash kabilar sodir etilganligi uchun shaxsni javobgarlikka tortish ko\u02bbzda tutilgan. Shu bilan birga, jinoiy faoliyatni sodir etishga chorlash kabi qilmishlar ham jinoyat qonunchiligi bo\u02bbyicha jazolanadi va bunda 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilinadi yoki jarima undiriladi.<\/p>\n Ishlab chiqarish vositalarining ishdan chiqishiga javobgar tariqasida aynan aybdor shaxs javobgarlikka tortilishi lozim. Politsiyaga yoki bundesvergga taalluqli transport vositalanning qisman yoki butunlay ishdan chiqishiga aybdor shaxslar ham javobgarlikka tortiladilar. Bu kabi qilmish- larni sodir etgan shaxslarga nisbatan 5 yilgacha muddatga belgilangan ozodlikdan mahrum qilish jazosi qo`laniladi.<\/p>\n Amerika Qo\u02bbshma Shtatlarida uyushgan jinoyatchilik oddiy (\u00abko\u02bbcha\u00bb va \u00abumumjinoiy\u00bb) jinoyatlardan farqli ravishda, faqatgina talonchilik maqsadida emas. balki bir qator \u00abxizmat ko\u02bbrsatish va tovar yetkazib berish\u00bbdek jinoiy faoliyatlarni amalga oshirishga xizmat qiladi.<\/p>\n 1965-1967-yillar davomida Nyu-York shtatida mahalliy hokimiyatlartashabbusi asosida \u00abUyushgan jinoyatchilikka qarshi kurash muammolari yuzasidan Oyster- Beysk konferensiyasi\u00bb nomli maxsus konferensiya o\u02bbtkazilgan va ushbu anjumanda uyushgan jinoyatchilikka quyidagicha ta’nf berish e’tirof etilgan: \u00abUyushgan jinoyatchilik tavakkalchilik asosida faoliyat ko\u02bbrsatuvchi, o\u02bbz faoliyatini korporasiyaga o\u02bbxshash uyushma tariqasida va lekin cheklangan hamda foyda keftiruvchi a’zolik, shu bilan birga, zarur majburlash quroliga ega bo`gan, ya’ni, dahshat solish, qiynash, qotillik va o\u02bbz tomoniga og’dirish kabilar bilan faoliyat ko\u02bbrsatuvchi muassasadir\u00bb.<\/strong><\/p>\n Surxondaryo viloyat sudi\u00a0 sudya\u00a0 katta\u00a0 yordamchisi\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n Uyushgan jinoyatchilikning kriminologiya fanida ilmiy-nazariy jihatdan o\u02bbrganilishiga bgan qiziqish asosan o\u02bbtgan XX asrning 70-80-yillariga to\u02bbg’ri keladi. Chunki aynan shu davrlarda uyushgan jinoyatchilikning alomatlarini jinoyat qonunchiligi nuqtai nazaridan dastlabki ilmiy va huquqiy baholashlar yuzaga kelganini ko\u02bbrish mumkin. Uyushgan jinoyatchilikning nafaqat mamlakatimizda, balki jahon miqyosi- da ijtimoiy-huquqiy, qolaversa, siyosiy nuqtai nazardan ko\u02bbrib chiqilishi va baho berilishi uning …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16837,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16836"}],"collection":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16836"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16836\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16838,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16836\/revisions\/16838"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=\/wp\/v2\/media\/16837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16836"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16836"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nor.uz?lang=kr%2Findex.php&rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16836"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n