Оила ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлашга оид қонун ҳужжатларига киритилган ўзгаришлар муносабати билан Олий суд Пленумининг 2025 йил 23 июндаги қарори мазмун-моҳияти

2025 йил 23 июнда Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Оила ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлашга оид қонун ҳужжатларига ўзгариш ва қўшимчалар киритилганлиги муносабати билан айрим Пленум қарорларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги қарори қабул қилинди. Мазкур қарорнинг қабул қилиниши мамлакатимизда хотин-қизларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш, оила институтини мустаҳкамлаш ва оилавий зўравонликка қарши курашиш борасида амалга оширилаётган тизимли исл reforms арнинг мантиқий давоми ҳисобланади.

Сўнгги йилларда Ўзбекистонда оила ва хотин-қизларни ҳимоя қилиш соҳасида муҳим ҳуқуқий ўзгаришлар амалга оширилди. Жумладан, 2025 йил 9 апрелда қабул қилинган «Оила ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш тизимини такомиллаштириш тўғрисида»ги қонун ушбу йўналишдаги қонунчилик базасини янада мустаҳкамлади. Шу муносабат билан судлар томонидан мазкур қонун нормаларининг бир хил ва тўғри татбиқ этилишини таъминлаш мақсадида Олий суд Пленуми тегишли қарор қабул қилди.

1. Никоҳдан ажратиш ишлари юритилишидаги янгиликлар
Пленумнинг мазкур қарори орқали 2011 йилги «Никоҳдан ажратиш ишлари бўйича суд амалиёти тўғрисида»ги Пленум қарорига бир қатор муҳим ўзгаришлар киритилди:

Ярашиш муҳлати қисқартирилиши мумкинлиги:
Агар аризачи томонидан оилавий (маиший) зўравонлик ҳолатлари юз бергани ҳақида асосли маълумотлар ва ҳужжатлар тақдим этилса, суд ярашиш учун берилган муҳлатни қисқартириши ёки умуман бермаслиги мумкин.

Муҳлатсиз никоҳдан ажратиш:
Агар жабрланган шахс томонидан ярашиш муҳлатини тайинламаслик ҳақида талаб илгари сурилса ва у суд ҳужжатлари билан тасдиқланса, суд ярашиш муҳлатини белгиламасдан ишни кўриб чиқиши мумкин.

Зўравонлик фактларини тасдиқлаш тартиби аниқланди:
Оилавий зўравонлик ҳолати маъмурий ҳуқуқбузарлик ёки жиноят иши бўйича суд ҳужжатлари билан тасдиқланиши шартлиги белгилаб қўйилди. «Ҳимоя ордери» мавжудлиги эса далиллар мажмуаси сифатида баҳоланади, аммо у ягона асос сифатида кўрилмайди.

2. Уй-жой низолари бўйича янги тартиблар
Пленум қарори 2001 йилги уй-жой низоларига оид Пленум қарорига ҳам тегишли тарзда қўшимчалар киритди. Улар қуйидагилардан иборат:

Турар жойдан фойдаланиш бўйича низоларда судлар томонидан шахсларнинг турар жойдан чиқарилиши ёки кўчирилишида ижтимоий ҳимоя ва мувозанатли ёндашув устувор этиб белгиланди.

Мулкдор ташаббуси билан бошқа турар жой таклиф қилиш механизмлари, ижара ҳақини тўлаш юкини юклаш каби ҳолатлар аниқ ҳуқуқий асос билан мустаҳкамланди.

Пленум қарори бир қатор муҳим вазифаларни ҳал етиб беради:

Хотин-қизларни ҳимоя қилишга қаратилган ҳуқуқий кафолатлар мустаҳкамланди.

Оилавий зўравонликдан жабрланган шахслар учун суд орқали ҳимоя механизмлари янада самарали ва аниқ қоидалар билан таъминланди.

Суд амалиётида бир хилликка эришилди.

Судлар томонидан янги нормаларни турлича талқин қилиш билан боғлиқ ҳолатларнинг олди олинди.

Оила институти барқарорлигига хизмат қилади.
Ижтимоий адолатни таъминлашга хизмат қилади в.ҳ.к

Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг 2025 йил 23 июндаги мазкур қарори оила ва хотин-қизлар манфаатларини ҳимоя қилиш борасидаги ҳуқуқий ислоҳотларнинг муҳим босқичларидан бири бўлди. Қарор суд амалиётида аниқлик, барқарорлик ва адолат принципларини мустаҳкамлайди, энг муҳими — оилавий зўравонлик қурбонларининг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилишга хизмат қилади.

Фуқаролик ишлари буйича

Сариосиё туманлараро судининг судяси

Худойқулов Умедилло Равшанович