Zamonaviy insoniyat rivojlanishining eng o‘tkir va murakkab muammolaridan biri – Korrupsiya. U nafaqat moliyaviy zarar yetkazuvchi hodisa, balki tizimli inqiroz, jamiyat asoslarini yemiruvchi zaiflikdir.
Korrupsiyani oddiy poraxo‘rlik deb tushunish – katta xato. Bu qadriyatlar inqirozi, axloqiy tanazzul va kelajakka xiyonatdir.
Tarix, Korrupsiyani miloddan avvalgi davrlardan beri tan oladi. Biroq, bugun u global xarakter kasb etib, har qanday rivojlanish darajasidagi davlatlarga xos bo‘lib qoldi. Zamonaviy Korrupsiya nafaqat davlat apparatida, balki xususiy sektor, tibbiyot, ta’lim va hatto sport sohalarigacha kirib bordi.
Korrupsiyaning asosiy xavfi uning «normallashuvi»dir. U asta-sekin shunday kundalik amaliyotga aylanadiki, odamlar uni muqarrar shar’iyatsizlik sifatida qabul qila boshlaydi. Bu esa jamiyatda adolat va tenglik tamoyillariga ishonchni yo‘qotadi.
Korrupsiya faqat moliyaviy manfaatlar bilan chegaralanmaydi. Uning ildizida chuqurroq psixologik mexanizmlar yotadi:
- Oqlamalik illuziyasi – “Barcha shunday qiladi” degan mantiq.
- Imtiyozlar odatlanishi – vaqt o‘tishi bilan noqonuniy imtiyozlarning normal holat sifatida qabul qilinishi.
- Mas’uliyatni his qilmaslik – o‘z harakatlarining jamiyatga ta’sirini anglamaslik.
- Kelajakni pul bilan sotib olish istagi – tezkor va oson yo‘l bilan boylikka erishish orzusi.
Korrupsiyaning Uch Darajali Zarari.
- Iqtisodiy Zarar:
Korrupsiya iqtisodiy o‘sishni sekinlashtiradi, investitsiyalarni qaytaradi va resurslarni samarasiz taqsimlaydi. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, Korrupsiya yiliga 2 trillion dollarga yaqin yo‘qotishlarga sabab bo‘lmoqda.
- Ijtimoiy Zarar:
Korrupsiya ijtimoiy adolatsizlikni kuchaytiradi, kambag‘allikni saqlab qoladi va jamiyatda ishonchsizlik muhitini yuzaga keltiradi. Eng xavflisi – yoshlarning Korrupsiyani «aqlli» va «amaliy» yo‘l sifatida qabul qilishiga olib kelishi.
- Siyosiy Zarar:
Korrupsiya demokratik institutlarni zaiflashtiradi, davlat qarorlarining shaffofligini pasaytiradi va fuqarolarning davlatga bo‘lgan ishonchini yo‘qotadi.
Korrupsiyani butunlay yo‘q qilish g‘oyasi utopik tuyulishi mumkin. Biroq, uni jamiyat hayotidagi marginal hodisaga aylantirish – real vazifadir. Buning uchun:
- Har bir shaxs o‘z xatti-harakatlarida halollik va mas’uliyatni namuna qilishi
- Korrupsiyaga qarshi kurash faqat davlat emas, balki har bir fuqaroning vazifasi ekanligini tushunish
- Qisqa muddatli manfaatlar o‘rniga uzoq muddatli barqaror rivojlanishni afzal ko‘rish
Termiz tumanlararo ma’muriy
sudi sudya yordamchisi
J.S.Achildiev
