Озодликдан маҳрум этилган шахслар китоб ўқиш орқали жазо муддатини қисқартириш имкониятига эга бўлди

Мамлакатимизда жиноятчиликка қарши курашиш, ҳуқуқбузарликлар профилактикасини самарали ташкил этиш ҳамда жазони ўтаётган шахсларнинг қилган пушаймонлиги ва тузалиш йўлига ўтганини баҳолаш тизимини замон талаблари асосида такомиллаштириш борасида қатор муҳим ҳуқуқий ўзгаришлар амалга оширилмоқда. Шу мақсадда қабул қилинган ЎРҚ-1114-сон Қонун Жиноят, Жиноят-процессуал ва Жиноят-ижроия кодексларига ҳамда бошқа қонун ҳужжатларига қатор ўзгартириш ва қўшимчалар киритди. Қонуннинг асосий мазмуни ва киритилган янгиликлар:

Китоб ўқиш орқали жазо муддатини қисқартириш имконияти: Маҳкумларда тўғри маънавий-ахлоқий қадриятларни шакллантиришга қаратилган, белгиланган тартибда тасдиқланган адабиётлар рўйхатидаги китобларни ўқиганлиги маҳкумнинг тузалиш йўлига ўтганлигини баҳоловчи мезонлардан бири сифатида белгиланди. Жазони ўташ муддатини қисқартириш тартиблари: Қонун билан шахс тузалиш йўлига ўтганлиги муносабати билан жазони ўташ муддатини қисқартириш, шу жумладан бу бўйича судга тақдимнома киритиш ва кўриб чиқиш механизмлари аниқлаштирилди (масалан, Жиноят кодексига янги нормалар, жумладан 74¹-модда ва Жиноят-ижроия кодексига 164¹-моддалар киритилди.

Китоб ўқиш эвазига қанча муддат қисқаради?

Қонунчиликка кўра, маҳкум томонидан тасдиқланган рўйхатдаги битта китобни ўқиб, унинг мазмуни бўйича суҳбатдан ўтганлик учун жазо муддатидан қанча муддат қисқартириш масаласи қуйидагича белгиланган:

Ҳар бир китоб учун: Маҳкум ўқиган ҳар бир китоби учун унинг жазони ўташ муддатидан 7 кунгача қисқартирилиши мумкин.

Чеклов: Бир йил давомида китоб ўқиш орқали жазо муддатини қисқартириш жами 3 ойдан (90 кундан) ошмаслиги керак. Муддат қисқариши учун шартлар:

Шунчаки китобни қўлга олиб ўқишнинг ўзи етарли эмас. Қисқартириш учун қуйидаги тартиб амал қилади:

Рўйхат: Маҳкум фақат Ички ишлар вазирлиги ва Маданият вазирлиги томонидан тасдиқланган махсус адабиётлар рўйхатидан китоб танлаши керак.

Суҳбат (Тест): Китобни ўқиб бўлгач, маҳкум муассасада тузилган комиссия олдида китоб мазмуни бўйича суҳбатдан ўтади (ёки тест топширади).

Сифат: Китоб мазмунини тўлиқ тушунганлиги ва ундан хулоса чиқарганлиги аниқланиши керак.

Суд қарори: Комиссия хулосаси ижобий бўлса, маъмурият судга тақдимнома киритади ва фақат суд қарори билан жазо муддати қисқартирилади.

3. Кимларга тааллуқли эмас?

Қуйидаги тоифадаги маҳкумларга бу имтиёз татбиқ этилмайди:

Ўта оғир жиноят содир этганлар;

Жазони ўташ тартибини мунтазам равишда бузаётганлар (интизомий жазоси борлар);

Хавфли рецидивист деб топилганлар.

Хулоса: Агар маҳкум бир йил давомида белгиланган тартибда 13 та китоб ўқиб, ҳар бири учун 7 кундан оқлов олса, у ўз жазо муддатини бир йил ичида жами 91 кунга қисқартириш имконига эга бўлади (лекин юқорида айтилганидек, йиллик чегара 90 кун деб белгиланган).

Эслатма: Бу тартиб маҳкумнинг фақат «тузалиш йўлига ўтганини» кўрсатувчи қўшимча омил ҳисобланади. Бошқа мезонлар (ишда иштирок этиш, тартиб-интизомга риоя қилиш) ҳам бирдек муҳимдир.

Сурхондарё вилоят судининг

судья катта ёрдамчиси                                                           

А.Холиёров